Sólarsnauðir maímánuðir

Gagnstætt mjög sólríkum maímánuðum, sem oftast eru kaldir og þurrir og því veðurfarslega óhagstæðir, eru sólarlitlir maímánuðir yfirleitt ekki taldir óhagstæðir. Minnsta sól í maí í Reykjavík, sem hefur lengsta mælingasögu á landinu á sólskini, 101 ár, var aðeins 102 klukkustundir árið 1951. Á landinu í  heild var mánuðurinn þó talinn hagstæður og lengst af voru stillur og hlýindi. Engar sólskinsmælingar voru þennan mánuð á Akureyri.

Maí 1991 var merkilegur mánuður. Hann var einstaklega hlýr fyrir norðan og vel sólríkur og hitinn komst í 25 stig á Egilsstöðum og hefur aðeins einu sinni mælst meiri hiti á landinu í maí og var það reyndar árið eftir. Hins vegar var óvenju úrkomusamt á landinu og einstaklega þungbúið á suðvesturlandi. Í Reykjavík er þetta næst sólarminnsti maí og sólin skein aðeins einn dag í meira en 10 stundir. Á Sámsstöðum í Fljótshlíð hefur ekki mælst minna sólskin í maí, 112 stundir (frá 1963). Á Reykjum, skammt frá Hveragerði, voru sólarstundirnar aðeins 97.

Árin 1919 og 1920 komu tveir afar sólarlitlir maímánuðir í röð á Reykjavíkursvæðinu en sólskinsmælingar voru á Vífilsstöðum fyrra árið. Það ár var fimmti sólarminnsti maí með 122 stundir. Þá var úrkomusamt syðra en hlýtt um land allt. Árið 1920 var þriðji sólarminnsti maí í höfuðborginni með 119 klukkustundir. Hann er  kaldasti maí sem hér er gerður að umtalsefni og var verulega kaldur og óhagstæður alls staðar. Gróður fór ekki að taka við sér í reykvískum görðum fyrr en í mánaðarlok.

Fjórði sólarminnsti maí var svo árið 1970 í Reykjavík með 119,3 stundir. Mjög úrkomusamt var á suður og vesturland en ekki kalt.

Tveir af allra hlýjustu maímánuðum á landinu komast á lista yfir tíu sólarminnstu maí í Reykjavík. Maí á gæðaárinu 1939 er sá sjötti  sólarminnsti, 122,4 klst,  en hann er næst hlýjasti maí á landinu. Maí 1947 er hins vegar áttundi sólarminnsti maí í höfuðborginni með 125 sólskinsstundir en er sá ellefti hlýjasti á landinu. Þessi hlýi maí var svo sá fjórði sólarminnsti á Akureyri, 106 klst. Samanlagður sólskinstundafjöldi Akureyrar og Reykjavíkur hefur aldrei verið minni þau árin sem báðar stöðvarnar hafa mælt. Maí 1957 stal hins vegar þriðja sætinu í sólarleysi á Akureyri, 103 stundir.     

Hernámsmánuðurinn 1940 lauamr sér í tíunda sæti sem sólarminnsti maí í Reykjavík með 131 sólarstund. Hann telst þó vera hlýr og fremur hagstæður á landinu og ekki fór hann nú víst framhjá neinum. Hertók alveg hugi manna! 

Síðasti maí áður en landið varð lýðveldi, 1944, hreppir svo sjöunda sætið yfir sólarminnstu maí í Reykjavík með 124 stundir. Hann var að veðri nokkuð blendinn að eðli en samt talinn alveg þokkalegur í heild.

Sá mánuður á botn tíu listanum í sólarleysi í Reykjavík sem næstur okkur er í tíma er 2001 en hann er í níunda sæti með 130,6 stundir.  

Á Akureyri þar sem sól hefur verið mæld í um 85 ár, er apríl 1983 sá sólarminnsti, aðeins 80,2 klukkustundir. Á Hallormsstað (1953-1989) og Melrakkasléttu (1958-1999) er þetta einnig sólarminnsti maí sem þar hefur mælst, 102 á fyrrnefnda staðnum en svo fáar sem 70 á þeim seinni. Það er minnsta sólskin sem mælt hefur verið á íslenskri veðrustöð í maí. Veðurguðirnir voru ekki í  neinu sólskinsskapi þetta ár  því sumarið átti svo eftir að verða eitt það allra versta sunnanlands fyrir kulda og sólarleysi.

Næsta ár, 1984, mældis sólarminnsti maí á Hveravöllum (1966-2004) og Reykhólum (1958-1987) og í hönd fór annálað rigningarsumar sunnanlands, sem telja má síðasta raunverulega rigningarsumarið syðra, en það var nokkru hlýrra en sólarleysis og rigningarssumarið næsta á undan.

Á Akureyri er  maí 1966 næst sólarminnstur, 98 stundir, en þá var fremur kalt og úrkomusamt á landinu en þetta var snemma á hafísarunum. Aðeins þessir tveir maímánuðir hafa mælt minna en hundrað sólarstundir í höfuðstað norðurlands.  

Hólar í Hornafirði fara oft sínar eigin leiðir í sólskinsmálunum og þóknaðist að láta síðasta maí, 2011, verma sitt botnsæti með 117 klukkustundum.    

Eitt er svo víst. Sá maí sem nú er að líða kemst ekki inn á lista yfir sólarminnstu maímánuði í Reykjavík því hann hefur verið í miklu í sólskinsskapi. 

 

Sólríkir maímánuðir

Maí er  sólríkasti mánuður ársins í Reykjavík ef tekið er meðaltal allra mánaða frá 1923 þegar sólskinsmælingar hófust þar, en reyndar var fyrst mælt á Vífilsstöðum frá 1911. Meðaltalið er 191 klukkustund eða til jafnaðar 6,1 stund á dag. Á tímabilinu 1961-1990 var maí einnig sólríkasti mánuðurinn en 1931-1960 var það júní eins og manni finnst nú eiginlega eðlilegast. En kannski er þetta ekki svo einkennilegt því þó  sólin hafi mestan tíma til að láta ljós sitt skína í júní hefur maí mestan loftþrýsting allra mánaða á Íslandi að meðaltali. Hann var 1012,4 hPa árin 1961-1990 í Reykjavík. Af tíu sólríkustu maímánuðum þar var meðalþrýstingur þeirra allra hærri en þetta í öllum nema tveimur, 2003  og 2009.    

Sólríkasti maí í höfuðborgini var 1958 en þá skein sólin í 338 klukkustundir. Þetta var þó kaldur mánuður. Tuttugu daga náði sólin að skína í 10 stundir eða meira og enginn mánuður ársins hefur náð því nema júní 1928. Og aðeins sá mánuður hefur verið sólríkari (338 klst). Úrkoman 1958 var einungis 9,2 mm í Reykjavík og féll á þremur dögum. Mun þetta vera annar af tveimur þurrustu maímánuðum á landinu.

Næst sólríkastur í höfuðstaðnum er maí 2005 með 318 stundir. Hann var líka fremur  kaldur og mjög þurr. Á Hólum í Hornafirði er þetta ekki aðeins sólríkasti maí sem þar hefur mælst heldur sólarmesti mánuður ársins frá því mælingar hóust (1958) og sá eini sem náð hefur 300 klukkustundum, 323. Sólríkt var líka á Akureyri. Erfitt er að átta sig á því eða ómögulegt í hvaða mánuðum mest sól hefur skinið á landinu öllu vegna þess að sólskin hefur verið mælt á svo  fáum stöðum og ekki samfellt allan tímann á þeim stöðvum sem einhvern tíma hafa mælt.  En ef ég ætti til gamans að velja einn maí sem sólkonung landsins yrði það þessi mánuður. Hann er líka einn af allra þurrustu maímánuðum á landinu.

Þriðji sólríkasti maí í Reykjavík  er svo 1967 en þá voru sólarstundirnar 317. Uppi á Hveravöllum (1966-2004) mældist aldrei jafn sólríkur maí, 293 stundir. Þetta var ískaldur mánuður. Næsti maí, 1968, var líka kaldur en hann var sá áttundi sólríkasti í borginni. Þetta var á hafísárunum ógurlegu. Framan af mánuðinum var mikið bjartviðri víðast hvar en ótrúlega kalt. Á Raufarhöfn fór hitinn ekki yfir frostmarkið fyrr en þann 12., oftast í glaðasólskini, og á Akureyri mældist mesta frost þar í maí, -10,4 stig. Þar var þessi andstyggilegi mánuður þó ekki aðeins  sólríkasti maí sem þar hefur mælst frá 1928), 291 klukkustund, heldur sólríkasti mánuður árins sem þar hefur mælst og ekki hafa mælst sólríkari maímánuðir á Melrakkasléttu (1958-1999) og á Hallormsstað. Þar voru sólarstundirnar 312 og er þetta eini mánuður ársins þar þegar sólskinsstundir fóru í 300 stundir eða meira (1953-1989).  Loftþrýstingur var þennan mánuð sá mesti af öllum tíu sólríkustu maímánuðinum, 1020,3 hPa í Reykjavík. Hann hefur ekki verið meiri í maí frá stofnun Veðurstofunnar, 1920, nema í allra hlýjasta maí á landinu, 1935, en þá var hann 1022,4 hPa, 1928  og 1975, en sá mánuður er næst sólríkasti maí á Akureyri og ekki bara sólríkasti maí sem mælst hefur á Sámsstöðum í Fljótshlíð (frá 1963), 294 klst, heldur sólríkasti mánuður ársins sem þar hefur mælst.  Maí 1969  var líka vel sólríkur mánuður um land allt og kom virkilega á óvart með að ná 306,5 klst á Reykhólum og var eini mánuðurinn í árinu öllu sem þar rauf 300 stunda múrinn meðan mælt var (1958-1987). 

Maí 1924 er fimmti sólríkasti maí í Reykjavík með, 285 klukkustundir en var afar kaldur.  Hámarkshiti í höfuðstaðnum var einhver sá lægsti sem um getur í maí, 12,2 stig. Þetta ár var í heild afskaplega sólríkt, reyndar það sólarmesta sem mælst hefur í Reykjavík, en ekki hlýtt að sama skapi. Einnig var vorið það sólríkasta.

Maí 1979, er níundi í röðinni hvað sólskin varðar í höfuðborginni með 277 klst. Varla á hann þó hrós skilið því hann er kaldasti maí sem nokkru sinni hefur mælst á landinu, fyrir utan kannski maí 1866. Það er óneitanlega nokkuð öfugsnúið að kaldasti eða næst kaldasti maí á landinu skuli komast inn á lista yfir tíu sólarmestu maímánuði í Reykjavík. Hvers konar land er þetta eiginlega?!  

Maí 1955, þegar kom eitthvert mesta kuldakast í miðjum maí sem um getur og mesta frost á láglendi í maí, -16,6 stig í Miðfirði, er tíundi sólríkasti maí í Reykjavík. Það má kalla eins konar sárabót fyrir það að sumarið reyndist eitthvert alræmdasta rigningarsumar sem komið hefur sunnanlands og sólarlitið eftir því. Fyrir norðan var þá einstök gæðatíð.  

Allir þeir mánuðir sem hér hafa verið nefndir voru taldir veðurfarslega óhagstæðir vegna kulda og þurrka.

Já, því miður eru sólríkir maímánuðir oftast nær kaldir í Reykjavík (og annars staðar). Þar eru norðlægar áttir sólríkustu veðuráttirnar og  í maí eru þær oftast nær kaldar og ekki búnar að fá þann sumarblæ sem þó getur stundum einkennt þær á suðurlandi um hásumarið í sólríkum mánuðum.   

En það er sem betur fer ekki einhlítt að mjög sólríkir maímánuðir séu kaldir í Reykjavík.

Maí 2009 er þar í sjöunda sæti yfir sólríkustu maímánuði með 282 stundir. Hann var vel hlýr, 7,7 stig og er hlýjasti mánuðurinn meðal hinna tíu sólríkustu maímánaða í Reykjavík. Það merkilega er að hann var einnig mjög úrkomusamur víða og óvenjulega vindasamur í Reykajvík.

Árið 2003 skein sólin á borgarbúa í 283 klst, og meðalhitinn náði núgildandi meðallagi. Hann er í sjötta sæti yfir sólríkustu maímánuði í Reykjavík.  

Maí 1931 er sá þurrasti sem mælst hefur í borginni, 0,3 mm en úrkomudagarnir voru aðeins tveir og hafa aldrei verið færri. Þetta er jafnframt þurrasti maí á landinu í heild. Á þremur veðurstöðvum mældist alls engin úrkoma. Í Reykjavik er þetta fjórði sólríkasti maí, 298 stundir, og meðalhitinn var alveg sósamasamlegur, 7,0 stig, 0,7 stig yfir núverandi meðallagi. En auðvitað voru þurrkarnir til baga.

Ofursólríkir maímánuðir hafa, eins og ljóst má vera að ofansögðu, tilhneigingu til að vera bæði kaldir og þurrir. Þeir eru því oft ekkert sérstaklega hagstæðir fyrir menn og gróður þegar mest ríður á um sprettu og blómgun.

Sjá líka hlýjustu og köldustu maímánuði og hita-og kuldabylgjur mánaðarins. - Svona til að auka lífsgleðina! 

Vorið er komið

Ekki fer á milli mála að vorið er komið. Meðalhitinn gæti alveg náð meðallagi áður en mánuðurinn er úti.

Tuttugu stigin gætu verið handan við hornið eins og hamingjan.

Fylgiskjalið er aftur komið á kreik eftir krankleika skjalavarðar! 

 

Skrár tengdar þessari bloggfærslu:

• akrv_2012_33_0.xls

Dietrich Fischer-Dieskau

Ríkisútvarpið er eini fjölmiðill landsins sem hafði fyrir því að geta um lát Dietrich Fischer-Dieskau, einhvers frægasts söngvara tuttugustu aldar og ókrýndan konung sönglagalistarinnar. Hann söng inn á plötur nær allan þýska sönglagalitteratúrinn, frá Mozart til Richard Strauss.

Fáir eða engir hafa veitt mér meiri ánægju í lífinu.

Á vef Ríkisútvarpsins er hægt að heyra hann syngja alla Vetrarferð Schuberts.

Nú fer ballið að byrja

Það hefur víst ekki farið framhjá mönnum að mikið kuldahret er framundan. 

Maí byrjaði ekki illa. Meðalhitinn hefur verið yfir meðallagi fram á allra síðustu daga að hann fór niður fyrir það í Reykjavík. Þar er hitinn 0,7 stig undir meðallagi. Á Akureyri er hann hins vegar 0,3 stig yfir  meðalhita ellefu fyrstu dagana.

Kuldinn strax eftir helgi virðist ætla að verða ansi ískyggilegur.

Þetta kast er nokkuð síðbúið miðað við styrk þess. Það verður kominn miður maí þegar það verður upp á sitt besta eða versta öllu heldur, dagana 14-16. 

Þess má hér endilega geta að hlýjustu dagar sem mælst hafa í maí í Reykajvík voru 14. og 15. árið 1960 upp á 14,5 og 14,9 stig að meðalhita og með hámarkshita upp 19,5 og 20,6 stig á en 15. maí 1988 var með meðalhitann 14,8 stig og hámark 18,8.

Mikið kuldakast skall yfir um þetta leyti árið 1955. Þá var meðalhitinn Reykjavík -1,3 stig þ. 14. og -0,2 stig daginn eftir.

Í þeim ofurkalda maí 1979 var sá 18. -0,4 stig að meðalhita í Reykjavík og er þetta síðasta dagsetning að vori í borginni með meðalhita undir frostmarki. 

Fylgikskjalið njósnar um framvinduna með kuldahrolli. Gott ef ekki verður heljarkuldi!

Skrár tengdar þessari bloggfærslu:

• akrv_2012_32_0.xls