Fęrsluflokkur: Heilbrigšismįl

Mannslķf eru ķ hśfi

Gunnar Gķslason  sérfręšingur ķ hjartasjśkdómum, telur aš banna eigi eitt algengasta verkjalyf sem įvķsaš er į gigtarsjśklinga. Lyfiš er tališ valda dauša meira en eitt hundraš Dana į įri hverju. Svo segir ķ fréttinni ķ hįdeginu ķ Rķkisśtvarpinu og hér er vķsaš til.

Žaš mį slį žvķ föstu aš fjölmargir Ķslendingar hafi ķ góšri trś tekiš lyf śr žessum hęttulega lyfjaflokki įrum saman įn žess aš hafa nokkurn grun um hętturnar. Enda veit ég ekki til aš nokkurn tķma hafi veriš varaš viš žessum lyfjum hér į landi.

Įreišanlega eru žeir lķka margir sem tóku fyrst lyfiš vķox, sem tekiš var af markaši vegna žess hve hęttulegt žaš er, en hafa sķšan tekiš žessi lyf sem Gunnar telur einnig lķfshęttuleg. Žeirra į mešal er ég.

Hvers eiga sjśklingarnir eiginlega aš gjalda?

Hvaš hafa žessi lyf valdiš miklum skaša hér į landi eša daušsföllum? Ķ hverju er hęttan fólgin? Hverfur hśn žegar töku lyfjanna er hętt eša veldur notkun žeirra um einhvern tķma varanlegum skaša ķ lķkamanum?

Žaš hlżtur nś aš fara um žį sem lengi hafa notaš žessi lyf viš žessar fréttir og žeir eiga kröfu į žvķ aš nįkvęmar upplżsingar um lyfiš og skašsemi žess, ef hśn er slķk sem Gunnar heldur fram, berist frį heilbrigšisyfirvöldum. Žetta hljóta aš vera hrollvekjandi fréttir fyrir lķklega žśsundir einstaklinga. 
 
Gigt er andstyggileg en hśn er ekki banvęn. En svo veršur hśn žaš bara śt af tilteknum lyfjum!
 

Gunnar Gķslason segir aš lęknar įvķsi ''žessum lyfjum af gömlum vana og aš varnašarorš frį yfirvöldum nįi ekki eyrum žeirra''.

Eftir oršanna hljóšan, hvaš segja žau um įrverkni, įbyrgš og viršingu lękna fyrir lķfi sjśklinga sinna? Eša er Gunnar bara aš rugla?

Og hvaš svo? Birtist žessi frétt, kannski ašeins ķ Rķkisśtvarpinu, bara sisvona įn žess aš nokkrar umręšur eša ašgeršir komi ķ kjölfariš?

Višbót 24. 6.:Ķ kvöldfréttum Rķkisśtvarpsins var skżrt frį žvķ aš ķslenskir lęknar įvķsi fjórum sinnum meira af žessum lyfjum en danskir lęknar og meira en ašrir lęknar į noršurlöndum. Žrjįtķu og fimm žśsundir taki hér žessi lyf. Sagt var lķka aš ekki vęri von į neinum brįšum ašgeršum vegna žessa.

Hvaš žarf eiginlega til? 

 


Ómarkviss grein yfirlękna į gešsviši Landsspķtalans ķ Morgunblašinu

Tveir yfirlęknar į gešsviši Landsspķtalans, Halldóra Ólafsdóttir og Bjarni Össurarson, įvķta ķ  gęr  Stöš 2 og Kompįs fyrir umfjöllun um  sjįlfsvķg ķ  grein ķ Morgunblašinu. Ekki hafa lęknarnir fyrir žvķ aš nefna dagsetningar žessara umfjallana svo menn geti kynnt sér žęr. Žetta er alvarleg hrošvirkni. Eša er žaš kannski bara mešvitaš kęnskubragš sem gerir žeim aušveldara aš koma höggi į žessa mišla ķ žeirri von aš fólk taki orš žeirra trśanleg įn žess aš vita  hvaš į bak viš žau leynist? Žaš  geti žį ekki séš meš eigin augum hvort umfjöllunin hafi veriš ķ ''hróplegri mótsögn viš rįšleggingar til fjölmišla um umfjöllun vegna sjįlfsvķga sem gefnar hafa veriš śt į alžjóšavettvangi...''eins og lęknarnir segja ķ greininni.   

Lęknarnir viršast lķta į žessar rįšleggingar sem einhvern óyggjandi  ęšstadóm um žaš hvernig fjölmilar eigi aš fjalla um sjįlfsvķg. Reyndar er hér um aš ręša  rįšleggingar  heilbrigšisstofnunar Bandarķkjanna en ekki neina alžjóšlega samžykkt. Żmislegt er  ķ rįšleggingunum sem enginn įstęša er til aš fallast į gagnrżnislaust. Ég nefni sem dęmi aš į einum staš er sagt aš 90 % žeirra sem fremji sjįlfsvķg séu haldnir gešręnum sjśkdómum sem stundum hafi žó ekki veriš greindir og er žar vķsaš til einhverra rannsókna. Žį vaknar aušvitaš sś spurning hvernig ķ ósköpunum rannsakendurnir viti aš einhverjir hafi veriš gešveikir śr žvķ žeir  voru ekki greindir. Er žaš ekki vegna žess aš hiš sjįlfvirka višbragš heilbrigšisstétta  viš sjįlfsvķgum er aš stimpla umhugsunarlķtiš verknašinn sem  einkenni um gešsjśkdóm? Oft hef ég skrifaš gegn žvķ sjónarmiši en aušvitaš kemur žaš fyrir ekki. Og žó! Ég man alltaf žegar gešhjśkrunarfręšingur einn, doktor ķ fręšunum, žakkaši mér fyrir eina slķka grein og var mér innilega sammįla. En slķkar raddir fagfólks koma tęplega fram opinberlega vegna skošanakśgunar ķ  fįmennu samfélagi žeirra.

Žessi grein yfirlęknanna ķ Morgunblašinu er įgętt dęmi um žaš hvernig gešlęknar reyna aš žagga nišur alla umręšu um sjįlfsvķg sem fer ekki eftir žeirra kokkabókum. Fyrst og fremst er hśn žó skrifuš til aš amast viš žeirri gagnrżni sem žeir telja aš sé į gešddeildir ķ žeirri umfjöllun fjölmišlanna sem žeir vķsa til. Žeir nefna žó ekki ķ hverju sś gagnrżni er fólgin og svara henni žvķ ķ engu efnislega. Žess ķ staš reyna žeir meš višeigandi oršalagi aš koma óorši į fjölmišlanna, draga śr trśveršugleika žeirra, meš žvķ aš gefa ķ skyn aš umfjöllun žeirra hafi veriš lituš af fordómum, fįfręši, neikvęšni og ęsifréttamennsku. Žeir bęta viš ķ sama dśr: ''Ķtrekuš, neikvęš og beinlķnis villandi fjölmišlaumręša hlżtur aš draga śr tiltrś fólks į žvķ aš ašstoš sé aš finna.'' Žaš er sérlega ógešfellt viš mįlflutning gešlękna um sjįlfsvķg aš žeir reyna aš kśga samfélagiš til hlżšni viš eigin sjónarmiš meš žvķ aš gefa ķ skyn aš annars konar umręša kunni aš valda aukningu į sjįlfsvķgum.  

Hvergi nefna greinahöfundar, žessir yfirlęknar sem įreišanlega vilja lįta taka sig mjög alvarlega, raunveruleg dęmi um žessa neikvęšu umręšu um sjįlfsvķg sem žeir eru aš hneykslast į, eru ašeins meš óljósar įbendingar. Öll greinin er ķ žessum hošvirknisstķl aš višbęttu almennu hjali um gešsjśkdóma. Hśn er fyrst og fremst gossip.  Greinin er žó skrifuš  ķ  hefšbundnum gešlęknastķl sem į yfirbragšinu viršist rólegur og trśveršugur. En menn mega ekki  lįta blekkjast af stķlblę texta og halda aš įkvešinn rólyndisstķll sé sama og trśveršugleiki ķ hugsun. Trśveršugleiki hugsunar felst ķ skżrleika hennar, gagnsęi og skynsemi, en ekki ķ stķlfręšilegu yfirbragši. Grein gešlęknanna er fremur subbuleg ķ hugsun sem best sést į žeirri ónįkvęmni ķ vķsunum til žeirra umfjallana fjölmišla sem žeir gera aš umtalsefni eins og ég var aš benda į.  

Hvaš fordóma um gešsjśklinga varšar ęttu menn aš lesa bókina Kleppur ķ 100 įr eftir Óttar Gušmundsson. Žaš er beinlķnis hryllilegt aš lesa žar um fordóma og hrokafullt yfirlęti gešlękna til sjśklinga sinna gegnum įrin og hvernig žeir hafa lengst af mótaš neikvęša afstöšu samfélagsins ķ žessum efnum. Gešlęknar ęttu žvķ ekki aš kasta steinum til fjölmišla śr glerhśsi hvaš fordóma varšar. 

Ašalatrišiš ķ žessu mįli er žetta:

Gešlęknar geta ekki sagt fjölmišlum eša öšrum fyrir verkum um žaš hvernig žeir fjalla um sjįlfsvķg. Žeir hafa svo sannarlega ekki śr hįum söšli aš detta ķ žeirri umręšu.

 

 

 

 


Hvaš er mannlegt lķf?

Žaš er skylda lękna aš bjarga mannslķfum. En hvaš er žį mannlegt lķf?

Er žaš ekki aš vera karakter, jafnvel žó takmarkašur vęri vegna veikinda eša bęklunar, sem er ķ einhvers konar tengslum viš umheiminn? Manneskja sem er ķ dįi og getur ekki einu sinni andaš įn öndunarvélar er ekki lengur neinn karakter, manneskja, ašeins vélręn lķkamsstarfsemi įn vitundar.

Hver er eiginlega meiningin aš halda slķkum lķkama gangandi ķ 28 įr?

Mér finnst aš viš žannig ašstęšur sé tęknin, žaš aš hęgt er yfirleitt aš halda slķkum skrokki gangandi, farinn aš snśast ķ rauninni gegn lķfinu.


mbl.is Martha von Bülow lįtin
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Bloggaš um frétt

Nś ętla ég aš  blogga um frétt sem er į netsķšu Morgunblašsins en ekki er gefinn kostur į aš blogga um. En žaš er żmislegt athugunarvert og eiginlega hneykslanlegt viš fréttina. Hśn er svona:

Röng greining: Ungt barn lést ķ sjśkrabķl ķ žrišju ferš til lęknis

Barn lést eftir aš botnlangi žess sprakk en žį höfšu foreldrar žess fariš meš žaš tvķvegis til lęknis en ķ bęši skiptin voru žau send heim. Žegar barninu hrakaši kom nįgranni fólksins aš sem er sjśkrališi og hringdi į sjśkrabķl. Barniš dó į leiš į sjśkrahśsiš en banamein žess var blóšeitrun vegna sprungins botnlanga. Atvikiš įtti sér staš ķ sķšstlišnum mįnuši.

Mįliš ķ nįnari skošun

„Mišaš viš žęr upplżsingar sem viš höfum frį lęknum Landspķtala var hér um mjög óvenjulega sjśkdómsmynd aš ręša og ekkert sem bendir til aš ašstandendur eša lęknar hefšu įtt aš bregšast öšruvķsi viš en gert var," segir Kristjįn Oddsson, yfirlęknir hjį landlęknisembęttinu. „Žį viršist eftirfylgni viš ašstandendur hafa veriš góš en viš eigum von į skżrslu frį Landspķtalanum og munum žį skoša mįliš nįnar," segir hann og ķtrekar aš hin óvenjulega sjśkdómsmynd hafi duliš hiš alvarlega įstand meš ofangreindum afleišingum.

Gott ašgengi skiptir mįli

„Sem betur fer er žaš mjög sjaldgęft aš fólk deyi vegna afleišinga sprungins botnlanga," segir Niels Christian Nielsen, lękningaforstjóri į Landspķtalanum, og bętir viš aš gott ašgengi aš heilbrigšisžjónustu skipti miklu mįli.

Frétt lokiš.

Žaš sem er athugunarvert og eiginlega hneykslanlegt viš fréttina er hvaš žeir lęknar sem talaš er viš gera sem allra minnst śr mįlinu. Žaš er til dęmis undarlegt aš blanda višbrögšum ašstandenda viš sjśkdómnum inn ķ mįliš. Įbyrgšin er eingöngu lęknanna. En žarna er veriš aš drepa žeirri įbyrgš į dreif meš lęvķslegum hętti.

Višbrögš lęknanna einkennast af undabrögšum. Lękningarforstjóri Landsspķtalans įréttar aš mjög sjaldgęft sé aš fólk deyi af völdum sprungins botnlanga. Slķk yfirlżsing hefur ekkert gildi žegar manneskja var einmitt aš deyja af žessum sökum. En svona er sagt til aš deyfa įbyrgš lęknisins eša lęknanna sem tvisvar skošušu sjśklinginn, en ekki kemur fram hvort hann eša žeir voru į vegum spķtalans.  Nķels Christian segir lķka aš gott ašgengi aš heilbrigšisžjónustu skipti miklu mįli. Hann viršist ekki nį žvķ hve kaldhęšnislega smekklaus sś yfirlżsing hljómar žegar um er aš ręša dauša sjśklings sem tvisvar hafši haft žennan lķka prżšilega ašgang aš lęknisžjónustu sem kom žó fyrir ekki. En žaš sem lęknarnir foršast eins og heitann eldin aš nefna žó žaš ępi framan ķ lesanda fréttarinanr er žaš aš eitthvaš verulega įbótavant hefur veriš viš žį heilbrigšisžjónustu.  

Kristjįn Oddson yfirlęknir hjį Landlęknisembęttinu gerir mikiš meš žaš aš um óvenjulega sjśkdómsmynd hafi veriš aš ręša sem hafi duliš  hiš alvarlega įstand. Žetta virkar sem aušviršileg afsökun. Eiga lęknar ekki aš geta tekist į viš lķfshęttulega óvenjulegar sjśkdómsmyndir, bara žęr sem venjulegar eru? Reyndar er ekki annaš aš skilja af oršum Kristjįns en aš allt hafi veriš ķ himnalagi ķ mįlinu į öllum svišum. Ķ ljósi alvarleika mįlsins er slķk afstaša ekki bara hrokafull heldur beinlķnis forhert. 

Kristjįn er starfsmašur Landlęknisembęttisins og orš hana gefa skżran  fyrirboša um žaš aš "rannsókn" embęttisins mun komast aš žeirri nišurstöšu aš ekkert hafi veriš athugunarvert viš mįliš. Enginn lęknir mun žurfa aš taka įbyrgš į dauša barnsins. Ekki einn einasti. Žeir munu allir halda įfram störfum sķnum meš óskertum launum og óskertri viršingu. En foreldrarnir munu syrgja. Lęknarnir yppta bara öxlum yfir žvķ. Višbrögš Kristjįns og Nielsar sżna žaš vel. Žaš fyrsta sem žeim dettur ķ hug, žaš eina sem žeim dettur ķ hug, er aš gera sem minnst śr mįlinu til aš verja sķna menn, lęknana.

Loks finnst mér einkennilegt aš Morgunblašiš skuli ekki leyfa aš blogga viš žessa hįlf óhugnanlegu frétt. Er eitthvaš viškvęmt viš hana? Nei, ekki fyrir neinn nema heilbrigšisjónustuna. Og vill blašiš hlķfa henni?

 


Forseti Ķslands lżsir yfir fyrirlitningu sinni į gešsjśkum

Reglur Kķnverja um žį sem fį aš koma į ólympķuleikana ķ Peking tiltaka aš fólk meš gešsjśkdóma sé ekki velkomiš. 

Žetta er aušvitaš stimplun af versta tagi, engu skįrri en ef t.d. Gyšingum vęri meinuš žįtttaka. 

Ętli Ķžrótta- og ólympķusamband Ķslands lįti sér žetta vel lķka og samžykki žar meš žessa skelfilegu fordóma og mismunun? Žaš gera žeir ef žeir lįra eins og ekkert sé. 

Og sķšast en ekki sķst: Er forseti Ķslands, sem žegiš hefur boš um aš fara į ólympķuleikana, aš leggja blessun sķna yfir žetta meš žvķ aš žiggja bošiš? 

Jį. Liggur ķ augum uppi. 

Nś var tękifęriš fyrir forsetann aš sżna aš hann fyrirlķti fordóma gegn gešsjśkdómum. Og hann hundsar fęriš. Žaš er hneisa fyrir žjóšina. Hann er fulltrśi žjóšarinnar og žį er eins og hann sé aš samžykkja fordómana fyrir hennar hönd.

Meš för sinni į ólympķuleikana er forsetinn ķ reynd aš lżsa yfir fyrirlitningu sinni į fólki meš gešsjśkdóma.

Mér finnst aš Gešhjįlp og Hugarafl eigi aš lįta žetta mįl til sķn taka. Félögin eru aumingjafélög ef žau lįta sem ekkert hafi ķ skorist.  

Og ég vęnti žess aš mįlsvari gešsjśkra ķ landinu nr. 1, Morgunblašiš, skrifi haršoršan leišara um mįliš. Oft hefur veriš žörf en nś er naušsyn.


mbl.is Gešfatlašir óvelkomnir į Ólympķuleikana
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Į aš segja sjśklingum frį žvķ aš žeir eru meš heilabilun?

Ķ gęr skrifar Sigrśn Huld Žorgeirsdóttir hjśkrunarfręšingur į öldrunardeild Landsspķtalans ķ Morgunblašiš greinina „Į aš segja sjśklingum frį žvķ ef žeir eru meš heilabilun?" Hśn svarar ekki spurningunni beint en dregur fram żmislegt meš og móti. Žaš dylst žó ekki aš henni finnst aš eigi aš segja sjśklingum frį žessu. Žess vegna finnst mér aš hśn hefši įtt aš segja žaš hreint śt. Ég hef getiš žess įšur opinberlega aš umręša um heilabilun einkennist oftar af einhvers konar undanbrögšum en flest önnur umręša. Einu sinni las ég grein um heilabilun eftir öldrunarlękni og mįtti helst af henni rįša aš heilabilun vęri tęknilegt atriši en hvergi örlaši į žeim raunveruleika sem sjśklingarnir og ašstandendur žeirra verša aš bśa viš.

Sigrśn segir aš mikil umskipti hafi įtt sér staš frį fyrri tķš meš aš upplżsa sjśklinga um sjśkdómsgreiningu žeirra, en žaš višgangist enn aš žeir sem žjįst af heilabilun fįi ekki alltaf aš vita žaš. Ašeins helmingur žeirri fįi aš vita um sjśkdómsgreininguna. Sjśklingar eigi žó lagalegan rétt į upplżsingum. Žaš "reynist yfirleitt vel" segir hśn žegar sjśklingarnir fįi aš vita um greiningu sķna. En ekki skżrir hśn nįnar frį žvķ hvaš er į bak viš žessa fullyršingu.  

Sigrśn telur žaš m.a. upp sem įstęšur fyrir žvķ aš greiningu er haldiš leyndri fyrir sjśklingnum aš menn óttist aš greiningin geti valdiš žunglyndi hjį sjśklingnum, örvęntingu og sjįlfsmorši og engin lękning sé til. Žaš žyki lķka vafamįl hvort sjśklingurinn hafi vitręna getu til aš skilja greininguna. Sumir sjśklingar vilji almennt ekki vita um greiningu sķna og rannsóknir bendi til aš sjśklingar meš heilabilun sé žar ķ sérstöšu.

Sitthvaš fleira segir Sigrśn um žetta en žetta veršur hér lįtiš nęgja.

Žaš er żmislegt, eins og įšur er vikiš aš, sem sżnir aš Sigrśn vill aš heilabilunarsjśklingum verši sagt frį įstandi sķnu. Hśn segir t.d. aš flestar faglegar leišbeiningar gangi śt frį žvķ aš skżra skuli sjśklingum frį heilabilunargreiningu. Hśn kvartar yfir žvķ aš ķ leišbeiningum Landlęknis sé sś afstaša aš fara beri varlega ķ žessum efnum, ekki sé vķst aš skilningur sjśklings sé til stašar vilji hann meina, og ķ heild séu leišbeiningar Landlęknis oršašar žannig, segir Sigrśn, aš žęr fremur hvetji heilbrigšisstarfsfólk fremur en hvetji žaš til aš skżra sjśklingnum frį žvķ hvaš aš žeim gangi.

Sigrśn telur aš ekki sé hęgt aš veita sjśklingum fręšslu eša hjįlpa honum af viti ķ žvķ aš ašlagast sjśkdómnum ef honum er ekki sagt frį sjśkdómsgreiningunni. Ekki sé hęgt aš bśast viš aš hann hafi innsęi ķ sjśkdóminn og lķklegra sé aš įn upplżsingar um greiningu megi fremur bśast viš afneitun, tortryggni, ótta og reiši.

Sjśkdómnum sjįlfum lżsir Sigrśn žannig: "Heilabilunarsjśkdómar eru alvarlegir stigversnandi sjśkdómar, sem rįšast ekki einungis į minni, heldur dómgreind, verklega fęrni og hęfni til aš sinna um sjįlfan sig. Margir sem greinast meš sjśkdóminn žurfa sķšar į stofnanavistun aš halda. Sjśkdómurinn endar meš dauša. Žaš liggur ķ augum uppi aš einstaklingur sem veit ekki af slķkum sjśkdómi getur ekki bśiš sig undir framtķšina meš neinum hętti."

Af žessari lżsingu aš dęma er kannski ekki aš furša žó Landlęknir vilji fara varlega ķ žvķ aš skżra sjśklingum frį raunverulegu įstandi žeirra af ótta viš aš žeir botni ekki ķ žvķ baun.

Ég er aušvitaš ekki starfsmašur į öldrunarstofnun en hef žó lķkt og margir ašrir kynnst heilabilun og gangi sjśkdómsins af eigin raun og auk žess heyrt hljóšiš ķ żmsum sem hafa gengiš ķ gegnum sömu reynslu.

Nś langar mig til aš hugsa dįlķtiš upphįtt um žessi mįl įn žess aš setja fram skipulega heildarskošun.

Eins og Sigrśn viršist višurkenna er heilabilun nokkuš sérstakur sjśkdómur sem ręšst fyrst og fremst į vitgetu manna, dómgreind, sjįlfsstjórn og ašra vitręna žętti. Žegar menn meta žaš hvort rétt sé aš skżra sjśklingum frį sjśkdómsgreiningu žeirra hlżtur aš verša aš taka einmitt tillit til žessara sérstöku ašstęšna. 

Greining į heilabilun į sér oft ekki staš fyrr en sjśkdómurinn er nokkuš langt genginn. Menn įtta sig ekki žegar ķ staš į žvķ hvaš er aš gerast. Sumir žeir sem eru meš heilabilun er mjög lagnir ķ žvķ aš leyna įstandi sķnu. Ég gęti trśaš aš ķ mörgum tilvikum sé dómgreind og tilfinningasjįlfstjórn sjśklinga žegar oršin svo sköšuš žegar žeir eru greindir aš žeir geti ekki gert sér grein fyrir öllum afleišingum įstands sķns. Geta žessir sjśklingar "gengiš frį sķnum mįlum" eins og ašrir sem bķša daušans af "einhverju viti"? Og hvaš ef žeir gera einhverjar rįšstafanir en breyta žeim svo žegar sjśkdómurinn er lengra gengin og dómgreindin löngu farin? Eftir hvaša vilja žeirra į žį į aš fara? Žegar til kastanna kemur er hętt viš aš žaš sé ķ reynd vilji ašstandenda og annarra sem ręšur en ekki vilji sjśklingsins. Žvķ ekki aš višurkenna žaš bara.

Nś į dögum vita menn žó nokkuš um žaš hvernig žessi sjśkdómur žróast og margir hafa fylgt ašstandendum sķnum eftir į sjśkdómsferlinu. Žegar mönnum er sagt aš žeir séu meš heilabilun ęttu žeir sem enn hafa vit til aš aš vera kunnugt um žaš hvers konar örlög bķša žeirra. Žaš er dįlķtiš annaš aš glķma viš krabbamein t.d. meš einhverri reisn heldur en lśta ķ lęgra haldi fyrir heilabilun sem einmitt tekur af mönnum alla reisn. Ég held aš ešlileg og fullkomlega heilbrigš višbrögš fólks viš aš fį žann dóm aš žeir séu meš heilabilun séu einmitt óbęrileg örvęnting, ótti, žunglyndi og aušvitaš fyrst og fremst žau višbrögš aš nś vęri best aš fyrirfara sér til aš forša sér frį žeim ósköpum sem framundan eru. Eru menn tilbśnir til aš męta žessum višbrögšum sjśklinga af fullum heišarleika en ekki undanbrögšum? Ętla menn t.d. aš deyfa žessi višbrögš nišur meš lyfjum eša segja sjśklingunum aš enn sé margs aš njóta og allt žaš žegar sannleikurinn er einmitt sį aš heilabilun ręnir menn fljótlega žeirri tilfinningu aš geta notiš einhvers. Geta menn mętt žessum ašstęšum  įn žess aš koma fram af óheilindum viš sjśklingana?

Reyndar finnst mér žaš sterkasta įstęšan fyrir žvķ aš segja mönnum  aš žeir séu meš heilabilun aš žaš gefur mönnum einmitt fęri į aš fyrirfara sér įšur en lengra er haldiš. En mį segja svona? Mį ręša žetta į žessum nótum? Į ekki fremur aš lķta undan og lįta sem žessi möguleiki sé ekki til umręšu? En annars nokkur heišarleg meining ķ raun og veru meš žvķ aš vilja endilega segja fólki frį žvķ aš žaš sé meš heilabilun?

Reyndar žarf nokkuš skżran vilja, heilmikla fyrirhyggju og dómgreind til aš fyrirfara sér svo ég held aš jafnvel žessi įstęša fyrir žvķ aš segja frį sjśkdómsgreiningu komi oft fyrir ekki hjį heilabilunarsjśklingum žvķ einbeittur vitsmunavilji er ekki žeirra sterka hliš. En ķ sjįlfu sér hlżtur sjįlfsvķg aš vera raunhęfur og reyndar įkjósanlegur möguleiki ķ stöšunni fyrir mann sem var aš frétta aš hann sé meš heilabilun, t.d. Alzheimer. 

Ķ kvikmyndinni Sang for Martin er sagt frį fręgum hljómsveitarstjóra sem er greindur meš heilabilun. Myndin endar į žvķ aš hann liggur endilangur ķ rśmi sķnu og opnar munninn eins og fuglsungi žegar sęlgęti er lagt aš vitum hans. Myndin lżsir žvķ hins vegar ekki žegar hann hęttir jafnvel žessum višbrögšum og getur ekki lengur tuggiš og boršaš og deyr śr hungri og kannski meš krampa. Žaš eru oft endalok heilabilunarsjśklinga sem ekki fara įšur śr öšrum sjśkdómum.

Ef Martin hefši nś notiš sķšustu vitsmunaglampa sinna til aš fyrirfara sér, hefši žaš veriš eitthvaš slęmt? 

En žaš mį vķst ekki tala svona um žessi mįl, aš minnsta kosti af heilbrigšisstarfsfólki. Žaš mį bara horfa framhjį hlutunum.

Ķ žįttunum Boston Legal į Skjį einum er ašalhetjan,  hinn óvišjafnanlegi Danny Crane, meš heilabilun sem hann kallar reyndar kśrarišu. Žęttirnir eru aušvitaš bara skemmtiefni og óborganlegt sem slķkt en öllu gamni fylgir nokkur alvara. Og um daginn var einmitt fjallaš um žaš ķ einum žęttinum hvort hętta bęri virkri lęknismešferš į manni sem var į sķšustu stigum heilabilunar. Żmis rök voru fęrš fram bęši meš og į móti. Mįliš var sem sagt til umręšu.

Žessir skemmtižęttir gera umręšu um heilabilun į Ķslandi skömm til meš žvķ aš žora aš tępa į alvöru mįlum, einhverju sem skiptir raunverulega mįli og brennur į fólki.

Af hverju ręšum viš ekki svona alvörumįl varšandi heilabilun heldur en aš koma fram meš žį hugmynd aš best vęri aš hafa žaš sem nokkuš algilda reglu aš skżra sjśklingum, sem varla eru meš fullum sönsum, frį žvķ aš žeir séu nś komnir meš andstyggilegasta og vonlausasta sjśkdóm sem hugsast getur. Og nś skuli žeir bara njóta lķfsins.

Ekki dugir aš hengja sig ķ reglufestu. Žeirri gullvęgu reglu aš sjśklingar eigi almennt rétt į upplżsingum veršur aš beita ķ samręmi viš ašstęšur. Ef žaš er rétt aš helmingi  heilabilunarsjśklinga, sem er nokkuš mikiš mišaš viš ešli mįlsins, sé  greint frį sjśkdómi sķnum finnst mér žaš sżna aš žessari reglu sé fyrst og fremst beitt af skynsemi ķ ķslensku heilbrigšiskerfi mišaš viš ašstęšur.  

Varfęrnisregla Landlęknis um žaš aš fara skuli varlega ķ žvķ aš skżra heilabilunarsjśklingum frį raunverulegu įstandi žeirra sżnist mér einmitt byggja į mannśšarsjónarmišum og heilbrigšri skynsemi sem lķtil įstęša er til aš vķkja frį.

 


Lįgt getur hann lagst

Mjög fróšlegt var aš hlusta į Spegilinn ķ kvöld. Ekki var annaš aš heyra en aš engar efnislegar forsendur hafi veriš fyrir hlerununum, eins og ég hef įkvešiš haldiš fram į žessari sķšu og skašabótamįl myndi lķta illa śt fyrir rķkisvaldiš sem hafi engin göng til sönnunar fyrir réttmęti hlerananna.

Efnislegar įstęšur merkir žaš aš stjórnvöld hafi ekki  boriš fram nein sértęk rök fyrir žvķ aš einmitt žeir einstaklingar sem hleraš var hjį hefšu veriš aš hafast eitthvaš aš sem ógnaš hefši öryggi rķkisins.

Žaš er meš ólķkindum aš jafnvel greindustu og menntušustu menn hafi gripiš til réttlętingar į hlerununum meš žvķ aš halda žvķ fram aš almennar įstęšur, svo sem žaš aš kommśnistar vildu koma į sovésku alręši į Ķslandi,  réttlęti lagalega og sišferšilega órökstuddar ašgešir stjórnvalda gegn nafngreindum einstaklingum - ekki hópum manna- sem hleraš var hjį og öllum žeim sem viš  žį tölušu gegnum sķmann.

Ég hef nįnast ekkert bloggaš um pólitķk į žessari sķšu. Ég lęt stjórnmįlaskošanir fólks mér ķ léttu rśmi liggja. Og ég hef engan įhuga į stęlum manna ķ kaldastrķšsstķl. Hins vegar hef ég įhuga į mannréttindum og stöšu einstaklingsins gagnvart įgengni stjórnvalda hver sem žau eru. Žess vegna hef ég bloggaš um hleranamįliš og veriš haršoršari ķ garš nafngreindra manna en ég į vanda til. Mér finnst žaš óverjandi aš dómsmsmįlarįšherra nśtķmans réttlęti ašgeršir forvera sķns gegn einstaklingum einungis meš vķsunum til almenns pólitķsks įstands. 

Ekki bętir svo Björn Bjarnason mįlstaš sinn meš žvķ aš vķsa į žetta blogg ķ pistli į heimasķšu sinni.

Žarna er żjaš aš žvķ į ósmekklegan hįtt aš eitthvaš sé athugavert viš gešheilsu žeirra sem gagnrżnt hafa vörn rįšherrans ķ žessu mįli. Gešlęknar žyrftu aš skżrgreina įstand žeirra. Meš žvķ aš vķsa į žessa sķšu meš velžóknun er Björn Bjarnason aš gera skošanir bloggarans aš sķnum.

Žetta er ekki ašeins ódrengilegt af honum fram śr hófi aš draga gešheilsu andstęšinga sinna ķ efa heldur er hann žar meš - žessi mašur sem er svo annt um viršingu gamalla kerfisdómara - aš sżna žeim mörgu sem virkilega lķša af gešsjśkdómum ótrślega lķtilsviršingu.

Mašur trśir žvķ varla aš rįšherra ķ rķkisstjórn landsins leggist svo flatur ķ lįgkśrunni.

Žaš blasir samt viš allra augum. 


Eins og viš manninn męlt

Žegar ég hafši bloggaš ķ gęr um višbrögšin viš grein Įrna Tryggvasonar leikara ķ Morgunblašinu sagši ég viš sjįlfan mig: Į morgun skrifar svo Morgunblašiš leišara um hana og hrósar Įrna fyrir hugrekki.

Og žaš var eins og viš manninn męlt. Ķ dag skrifar Morgunblašiš einmitt leišara um mįliš og segir ķ lokin um ritun greinarinnar:  

"Til žess žurfti kjark".

Hvaš sem segja mį um grein Įrna žį žarf hreint śt sagt lķtinn kjark til aš skrifa svona grein nś į dögum. En kannski fyrir mörgum įrum. En Morgunblašiš lifir ķ sķfelldri nśtķš og er gleymir žvķ jafnharšan aš menn hafa veriš aš ręša um gešsjśkdóma į żmsa vegu ķ meira 30 įr. En alltaf rżkur Mogginn fram eins og séu aš gerast fįheyrš tķšindi ķ hvert skipti sem einhver merktarpersóna nefnir gešręn vandręši.

Annars fer blašiš ķ  leišaranum ķ dag fram śr sjįlfu sér ķ lįgkśru. Eftir aš žaš hefur rakiš orš Įrna um aš vondan ašbśnaš sjśklinga į gedeild Landsspķtalans segir blašiš meš žeim ęšstrįšsžunga sem žaš hefur tamiš sér ķ leišaraskrifum:

"Hér lżsir žjóškunnur leikari reynslu sinni sem sjśklings į gešdeild ... 0rš hans hljóta aš vega žungt."

Ekki veršur annaš séš en aš Morgunblašiš telji aš orš Įrna vegi žungt einungis af žvķ aš hann er žjóškunnur leikari. Hann er reyndar ekki bara žekktur heldur er hann ein af eftirlętispersónum žjóšarinnar, Lilli klifurmśs og allt žaš. Ef einhver óžekktur vitfirringur hefši veriš skrifašur fyrir greininni hefši blašiš ekki tekiš viš sér. Žyngd orša ķ skilningi Moggans fer ekki eftir efnisinnihaldi žeirri heldur eftir žvķ hver segir žau. 

Nś tek ég žaš fram aš ég ber mikla viršingu fyrir Įrna bęši sem manni og listamanni. Gagnrżni minni er alls ekki beint gegn honum heldur yfirdrifnum višbrögšum sem oršiš hafa viš grein hans sem stafa augljóslega af hneigš manna til aš hóa ķ lętin meš fręga fólkinu fremur en raunverulegum įhuga į ašstöšu sjśklinga į gešdeildum.  Ég bloggaši lķka um žetta ķ gęr. Žar benti ég į žaš aš menn hafa veriš aš gagnrżna ašbśnaš sjśklinga į gešdeildum įrum įrum saman įn žess aš nokkur hafi tekiš viš sér. Svo kemur eftirlętispersóna og žį fer allt af staš.

Žaš er hętt viš žvķ aš įhugi og višbrögš į slķkum forsendum risti ekki djśpt og verši fljótlega aš engu ķ flaumi nżs fjölmišlaefnis.

Žaš er sįrt fyrir žį sem hafa veriš aš reyna aš vekja athygli į stöšu gešveiks fólks įratugum saman, yfirleitt fyrir daufum eyrum, aš horfa upp į žį sżndarmennsku sem fariš hefur ķ gang śt af grein Įrna Tryggvasonar.

Svo veršur žaš aš segjast eins og er aš gešveikislega žunnir leišarar Morgunblašsins um gešheilbrigšismįl, sem koma tugir saman į hverju įri, eru oršnir einhver erfišasti Žrįndur ķ götu fyrir skynsamlega umręšu ķ landinu um žennan mįlaflokk.


Ekki nżjar fréttir

Grein ķ Morgunblašinu eftir Įrna Tryggvason um ófullnęgjandi ašstöšu sjśklinga į gešdeild Landsspķtalans hefur sett  vefmišla, fjölmišla og żmsa bloggara į hvolf.

Žaš er žó ekkert nżtt aš menn, aš sjśklingum meštöldum, gagnrżni ašbśnaš sjśklinga į gešdeildum. Žaš hefur veriš gert ķ nokkra įratugi. Žaš hefur bara enginn hlustaš. 

En nśna, af žvķ aš žaš er žekktur leikari, Įrni Tryggvason, meš allri viršingu fyrir honum, er eins og menn séu aš heyra einhver spįnż tķšindi.

Ekkert sżnir betur įhugaleysi žjóšarinnar į ašbśnaši gešsjśkra en einmitt žetta. Žegar einhver fręgur talar fer allt į staš žó menn hafi fullkomlega hundsaš allar raddir um žaš sama žangaš til.

Sannleikurinn er sį aš Ķslendingar lķta nišur į gešsjśklinga og hafa alltaf gert. En fjölmišlar og fleiri eru veikir fyrir fręga fólkinu og žvķ sem žaš segir.

Žetta segir allt sem segja žarf um hug žjóšarinnar til žeirra sem žjįst af gešsjśkdómum.


Lķfshlaupiš

Óskaplega eru žau leišinleg öll žess heilsuįtök sem heilbrigšisstéttir eru alltaf aš demba yfir žjóšina. Og stjórnmįlamennirnir taka sķfellt undir meš sömu flatneskjunni.

Afhverju er fólki ekki treyst til aš įkveša sjįlft hvers konar lķfi žaš vill lifa?

Og er nokkuš unniš viš žaš aš vera svo hraustur aš lifa mörg įr sem hver annar hįlfviti meš ellihrörnunarsjśkdóma en vera lķkamlega fitt? 

Er ekki langbest aš deyja ķ blóma lķfsins?

Menn eiga ekki aš ansa žessari forsjįrhyggju heilbrigšisstéttanna.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband