Köldustu janśarmįnušir

Janśar 1918 (-9,6) er langkaldasti janśar sķšan hitamęlingar hófust hér į landi. Um žennan mįnuš er fjallaš į öšrum staš hér į bloggsķšunni. En hér veršur drepiš į žį janśarmįnuši sem nęstir eru ķ röšinni hvaš lįgan mešalhita varšar. 

1881 (-8,2) Nęst kaldasti janśar viršist vera įriš 1881. Hann var hluti af kaldasta vetri sem um getur ķ sögu męlinga, frį desember 1880 til mars 1881, en sķšast taldi mįnušurinn var ašeins lķtillega hlżrri en janśar 1918 en enginn mįnušur įrsins hefur nokkru sinni veriš kaldari en hann. Janśar 1881 var hins vegar einni grįšu mildari aš mešaltali en 1918 į žeim sex stöšvum sem męldu bęši įrin, Reykjavķk, Stykkishólmi, Grķmsey, Teigarhorni, Hreppunum og Vestmannaeyjum. Į Teigarhorni var žessi mįnušur hins vegar kaldari en 1918 og kaldasti janśar sem žar hefur męlst frį 1873. Einnig ķ Hreppunum er žetta kaldasti janśarmįnušurinn en žetta įr var žar męlt į Hrepphólum en 1918 į Stóranśpi.  Ķ Grķmsey var lķtill munur į mįnušunum en į vesturlandi var janśar 1881 til muna mildari en 1918.  

Vešurathuganastöšvar ķ janśar 1881 voru ašeins ķ Reykjavķk, Hafnarfirši, Stykkishólmi, Siglufirši, Grķmsey, Saurbę ķ Eyjafjaršardal, Valžjófsstaš į Fljótsdalshéraši, Teigarhorni, Papey, Vestmannakaupstaš, Hrepphólum og Eyrarbakka. Lęgstur var mešalhitinn ķ Grķmsey -13,1 stig en ekki var žetta įr męlt į žeim stöšvum sem vetrarkaldastir eru ķ byggš į Ķslandi, Grķmsstöšum og Möšrudal.

1881-1_11-500.gifMįnušurinn byrjaši vel og var vķšast hvar frostlaust fyrstu nķu dagana og į žrettįndanum komst hitinn ķ 8,2 stig į Teigarhorni žegar hęš var sušaustur af landinu og dró yfir žaš milda sunnan og sušvestanįtt. Eftir žetta kólnaši mjög og var 10-20 stiga frost nęstu vikuna  nema syšst į landinu. Kuldakastiš byrjaši meš mikilli hrķš fyrir noršan aš kvöldi hins 9. Žegar hana lęgši var oft stillt og gott vešur nema hvaš į austfjöršum voru stundum hrķšar. Hįloftahęš mjakašist vestur fyrir land og hreišraši um sig yfir sušur Gręnlandi. Žaš er einna verst staša fyrir slķkar hęšir fyrir okkur og draga žęr žį yfir landiš loft frį žvķ noršan og noršvestan viš Gręnland. Gefur kortiš kannski einhverja hugmynd um įstand mįla. Loftžrżstingur ķ mįnušinum yfir landinu var lķka nokkuš hįr. Žann. 19. gerši vestanįtt en nokkrum dögum sķšar var vešriš undir įhrifum lęgšasvęša sem žokašist ķ įtt aš Bretlandseyjum en hęš var yfir Gręnlandi. Heldur betur dró svo til tķšinda žann 28. Žį hvessti af noršaustri og fór aš snjóa į sušuaustur og austurlandi. Daginn eftir var ofvišri og sums stašar var snjókoma og frostiš var 20-30 stig. Nęsta dag hvessti enn žó frostiš mildašist ofurlķtiš og var žį snjókoma vķšast hvar. Mikil hęš var yfir austanveršu Gręnlandi en lęgš beint sušur af landinu. Um kvöldiš hlżnaši upp undir frostmark sušaustanlands meš sušaustanįtt og var hlįka syšst į landinu sķšasta dag mįnašarins og vešriš aš ganga nišur. Vešur žetta er tališ meš žeim verstu sem yfirleitt gerast hér į landi og uršu vķša miklir skašar, ekki sķst į Vestfjöršum. Kirkjan į Nśpi ķ Dżrafirši fauk til dęmis śt ķ hafsauga. Fręgast er vešriš žó fyrir žaš aš žį fórst póstskipiš Phönix viš Skógarnes į Snęfellsnesi vegna vinds og ķsķngar en flestir sem um borš voru björgušust. Er vešriš oft kennt viš žennan skaša og nefnt Fönixarbylur. Mesta frostiš ķ žessu kasti męldist slétt 30 stig ž. 29. ķ Grķmsey en -29,8 į Hrepphólum -29,4 į Siglufirši og -28,6 į Valžjófsstaš ķ Fljótsdal. Ķ Reykjavķk fór frostiš nišur ķ 20-21 stig alla dagana frį žeim 26.til 29. Fyrir noršan var ekki mikill snjór fyrr en undir lok mįnašarins. Allur Eyjafjöršur var lagšur  śt undir Hrķsey og mįtti aka og rķša eftir honum endilöngum. Jónas Jónassen, sem žį hafši meš höndum vešurathuganir ķ Reykjavik, lżsti tķšarfarinu ķ žessum eftirminnalega mįnuši svo ķ Žjóšólfi 12. mars 1881. Mįnašarlegar vešurlżsingar Jónasar Jónassen fyrir Reykajvķk ķ blöšunum nį alveg frį 1880  til 1907 og eru hinar merkustu vešurheimildir  

Bati sį, sem kom hinn sķšasta dag hins umlišna įrs stóš  eigi lengi, žvķ brįtt hófst noršanrok žaš, sem hélst viš nįlega allan mįnušinn meš žeirri grimmdarhörku, aš elztu nślifandi muna eigi slķkt. 3 fyrstu dagana var hęgur śtsynningur og sķšan ķ 2 daga hęgur landsynningur meš nokkurri rigningu, en upp frį žvķ og til hins 21. stöšugt noršanrok til djśpanna, žótt hér vęri optastnęr logn ķ bęnum; 21.-23. var hér logn meš talsveršri žoku og nokkrum brimsśg; 24. śtnoršanhroši og uppfrį žvķ stórvirši į  noršan, žaš sem eptir var mįnašarins meš aftaka frosthörku; opt var hér logn i bęnum žótt rokiš nęši heim aš eyrum; ašfaranótt sunnudagsins, hins 30. var fjarskalegt ofsavešur į noršan meš blindbyl; 30. nokkuš vęgari en dimmur og gekk alt ķ einu um kveldiš til austurs meš frostleysu, en daginn eptir genginn ķ sama illvišrahaminn. Hinn 9. fór sjóinn hér aš leggja og 18. var hann lagšur langt śt ķ flóa; 20. fór hann aš losna og var aš mestu horfinn 23. en 25. lagši sjóinn žegar aptur meš helluķs hér į milli allra eyja og lands og hélzt žaš śt mįnušinn, svo sķšasta dag mįnašarins sįst eigi śt fyrir ķsinn hér ķ flóanum. Svo aš kalla engin snjór hefir falliš.

1874 (-8,0) Ķ Įrferši į Ķslandi ķ žśsund įr, og er mest haft eftir Fréttum frį Ķslandi 1874, segir um tķšarfariš: "Hina fyrstu viku įrsins var skaplegt vešur, žó bżsna hart vęri, en svo brį til hrķša og illvišra og kyngdi nišur miklum snjó vķša og voru frosthörkurnar įkaflega miklar, og var vetur žessi einn hinn kaldasti og haršasti. Voru ķ janśarmįnuši ofsalegar stórhrķšir vķša um land. Um mišjan janśar lagšist hafķs aš landinu og varš brįtt samfrosta viš lagnašarķsa į fjöršum; žegar ķsinn var aš reka aš landi, 11.-12. janśar gerši stórhrķšar nįlega um alt land meš ofsalegum stormum, einkum į Noršulandi og Austfjöršum; į Austurlandi var hrķšin svo dimm og hörš, aš menn į sumum bęjum komust ekki ķ fjįrhśs, sem ķ tśninu voru, og reif stormurinn og skarinn heilar og hįlfar žśfur, svo flögin voru eftir. Uršu žį vķša skašar į skipum, hjöllum og heyjum og 2 timburkirkjur (ķ Berunesi og Berufirši) tók upp og braut ķ spón. Žessa daga voru grimmdarfrost um allt land. 18° R (-22,5 C) ķ Reykjavķk, 19° (-24 C) ķ Dalasżslu, 24-26° (-30 -32,5 C) vķša noršanlands. Til mįnašarloka voru sķfeldar kólgur og kafaldsbyljir, frost og fannkomur um alt land og jaršbönn fyrir hverja skepnu... Sķšustu dagana ķ janśar og fyrstu dagana ķ febrśar gjöršu hlįku ... '' Įrbękur Reykjavķkur segja  svo: ''Vetur frį nżįri var einhver hinn haršasti og kaldasti. Var hann žvķ af sumum kallašur "svellaveturinn mikli" en af öšrum "Hreggvišur stóri". Viku af nżįri brį til hrķša og illvišra. Kyngdi nišur miklum snjó og voru frosthörkur įkaflega miklar. Dagana 11.-12. janśar gengu stórhrķšar meš ofsalegum stormum og grimmdargaddi (-18° R. [-22.5°C] ķ Rvķk!).'' Frost mįtti heita samfellt į žeim stöšum žar sem athugaš var fram aš hinum 25. en žį gerši smįblota og aftur žann 27. og fór hitinn žį į Teigarhorni ķ 7,4 stig. Enginn sólarhringur var alveg frostlaus ķ Stykkishólmi, Grķmsey og Teigarhorni. Žrisvar fór frostiš yfir 20 stig ķ Stykkishólmi, -20,4 ž. 14., -22,4 ž. 19. og -20,4 ž. 24. Žann 3. og 11. fór frostiš rétt undir 20 stig ķ Grķmsey og 17.-24. var mesta frost sólarhringsins žar 18-19 stig. Ljóst er aš mjög miklar frosthörkur hafa rķkt į landinu dagana 7.-23. Loftžrżstingur var lįgur og  stundum viršist sem  hįloftakuldapollur hafi  beinlķnis yfir landinu eša nįlęgt žvķ. Oft snjóaši. Bjarndżr komu į land ķ mįnašarlok, bęši į Austfjöršum og fyrir noršan og vestur į Ströndum. Voru tvö unnin į Brekku ķ Mjóafirši og nokkur annarstašar. Śrkoman ķ öllum mįnušinum var 86 mm ķ Stykkishólmi, 51 mm ķ Grķmsey en ašeins 36 mm į Teigarhorni. Einungis  į žessum stöšum var śrkoma athuguš žennan mįnuš. 

Konungur stašfesti stjórnarskrį fyrir Ķslendinga žann fimmta janśar.

1866 (-6,0) Ef mišaš er viš Reykjavķk og Stykkishólm, sem lengst hafa athugaš, viršast janśar 1867 og 1866 koma nęstir ķ röšinni hvaš kulda varšar ķ janśar en žį var eingöngu athugaš į žessum stöšum og var 1867 kannski ķviš kaldari. Įriš 1866 var tališ eitt mesta haršindaįr nķtjįndu aldarinnar. Lįgu žį hafžök af ķsi fyrir vestfjöršum, noršurlandi og austfjöršum, og kom ķsinn žegar 14. janśar aš Sléttu og Langanesi. Į Akureyri viršist mešalhitinn hafa veriš -8,8 stig sem er žó heilu stigi mildara en 1886 sem telst nęst kaldasti janśar į Akureyri frį og meš 1882. Ekki hlįnaši allan mįnušinn ķ Stykkishólmi en ašeins einu sinni fór frostiš nišur fyrir 20 stig, -20,3 ž. 29. Śrkoma var 38 mm sem er lķtiš en eitthvaš kom žó śr loftinu ķ 14 daga. Vešurathuganir Jóns Žorsteinssonar voru löngu aflagšar į žessum tķma ķ Reykjavķk en Žóršur Jónassen dómsstjóri, fašir Jónasar, hafši um hönd einhvers konar athuganir. Ķ Žjóšólfi birtist 28. febrśar yfirlit yfir hitann aš Landakoti ķ Reykjavķk ķ mįnušinum. Hér er frį žessu sagt žvķ ekki er svo sem um aušugan garš aš gresja hvaš vešurupplżsingar varšar frį žessum tķma ķ Reykjavķk. Hitinn er tilgreindur ķ R grįšum ķ blašinu en veršur hér fęršur yfir ķ C stig eins og viš erum vön. Fram kemur aš mestur hiti hafi oršiš 2,9 stig ž. 4. og 7. en mest frost -18,0 stig ž. 11. Hlżjasta vikan hafi veriš 4.-10. aš mešaltali 5 stiga frost en kaldasta vikan vae 17.-23. žegar frostiš var aš mešaltali -9,2 stig. Į sušurlandi voru stórhrķšar og blotar ķ byrjun įrsins aš žvķ er helst mį rįša eftir Įrferši į Ķslandi ķ Žśsund įr eftir Žorvald Thoroddsen. Af žeirri merku bók er žó nęsta lķtiš aš gręša oft og tķšum um vešurfar einstakra mįnaša en meira hvaš heilu įrstķširnar varšar. Įrbękur Reykjavķkur segja aš ķ įrsbyrjun hafi veriš meiri hįttar snjókoma ķ bęnum. Loftžrżstingur ķ Stykkishómi var lįgur ķ žessum mįnuši.

Ķsafjöršur fékk kaupstšaréttindi ž. 24.

1867 (-6,2) Śrkoman ķ Stykkishólmi var enn minni ķ janśar 1867 en janśar 1866, ašeins 12,5 mm. Ekki hlįnaši žar nema dagana 25.-27. Kaldast varš -17,8 stig ž. 8. en hitinn fór ķ 2,8 stig ž. 27. Žann 22. janśar lżsti Žjóšólfur svo tķšarfarinu ķ Reykjavķk: ''Sķšan um jól hafa gengiš einstök stašvišri hreinvišri (svo skrifaš) og lignur fram į žennan dag; frosthart nokkuš fyrra helming mįnašarins, og žó aldrei meira hér en rśmar 14 R (-17,5 C). Varla munu elztu menn muna jafn lįngar stillur og logn ķ Janśarmįnuši eša jafnlķtil ķsskriš į sjó meš slķku frosti, er žó hefir veriš, eins og nś. Faxaflói fjęr og nęr hefir veriš eins og rjómatrog, og varla nokkurn dag mataš ķ fuglsbrķngu, en himinn optast heišur og skżalaus; hafi skżagrįša dregiš upp, žį hefir hann veriš farlaus og svo mildur og gagnsęr einsog žegar bezt višrar hér ķ Maķ og Jśnķ; loptžżngdarmęlirinn hefir og haldizt stöšugt į ''fögru og og góšu vešri'' allan mįnušinn, fram til žessa dags. Eptir žessu hafa gęftirnar veriš yfir allt, og fiskiaflinn einstakur hér syšra um Garšsjó og Mišnes.'' Žjóšólfur segir svo frį žvķ 8. febrśar aš hlżjast hafi oršiš ķ mįnušinum 0,6 stig ž. 26. (hér breyti ég aftur R grįšum yfir ķ C stig) en kaldast -15 stig ž. 12. Hlżjast var vikuna 23.-29. -2,1 stig aš mešaltali en kaldast vikuna 7.-13. -13,5 stig. Viršist žessi janśar hefur veriš fremur hęgvišrasamur frostamįnušur meš rķkjandi noršaustanįtt yfir landinu.

1886 (-5,6) Į Akureyri er žetta nęst kaldasti janśar frį žvķ samfelldar athuganir hófust žar 1882 en į sama tķmabili var kaldara ķ Grķmsey ķ janśar 1902. Mesta frost mįnašarins męldist einnig į Akureyri, -22,0 stig. Į Hrķsum inni ķ Eyjafjaršardal var mešalhitinn -10,3 stig og var hvergi kaldara į landinu en ekki var męlt ķ Möšrudal. Eyjafjöršur var lagšur śt fyrir Hjalteyri. Snjór var mikill į Akureyri en žó enn meiri Skagafirši og Žingeyjarsżslum aš sögn blašanna. Žorvaldur Thoroddsen segir ķ Įrferši į Ķslandi: ''Žegar meš nżįri hófust haršindi meš snjógangi og allmiklu frosti og hjelzt sś vešrįtta allan janśar og mestan febrśar, og var žį fariš aš skera af heyjum sumstašar į Sušurlandi. Hinn 3. og 4. janśar var mikil hrķš um Noršurland og fórust žį nokkrir saušir į fįeinum bęjum ķ Sušur-Žingeyjarsżslu, er śti höfšu legiš til žess tķma, en hinn 7. jan. tók śt yfir, var žį snjóbylur meš afspyrnuroki, sem einkum gerši skaša į  Austurlandi, kirkja nżsmķšuš į Kįlfafellsstaš fauk og brotnaši, hjallar og skip skemdust vķša og um žśsund fjįr fórst žar i žvķ vešri. Snjókoma var afarmikil i hrķšum žessum, og i Hśnavatns og Skagafjaršarsżslum var fannfergjan svo mikil, aš sętti fįdęmum.'' Eftir žennan illvišriskafla var vešurlag mjög óstöšugt og hljóp śr einni įttinni ķ ašra um um tķma. Upp  śr mišjum mįnuši kom hins vegar um žaš bil tķu daga kafli meš lķtilli śrkomu og hįum loftžrżstingi og hęgum vindum. Kuldar rķktu įfram en fóru žó minnkandi og var bjart yfir į sušvesturlandi enda var įttin oft austlęg eša noršaustlęg. Smį blotar komu syšst į landinu 9.-13. og 23.-24. en loks barst ofurlķtiš hlżrra loft aš um land allt ž. 27. og nokkru sķšar komsts hitinn ķ 6,7 stig į Sandfelli ķ Öręfum en um žaš leyti rigndi mikiš ķ Reykjavķk. Śrkoma var žar um mešallag en annars stašar vel undir žvķ.

Jónassen lżsti tķšarfarinu svo ķ nokkrum tölublöšum Ķsafoldar: 

““... Nżįrsdag snjóaši hjer talsvert aš kveldi, og ašfaranótt h. 2. fjell hjer talsveršnr snjór og um kveldiš h. 2. var hjer um tķma blindöskubylur af austri og žaš hvass; gekk svo sunnudaginn (3.) til noršurs, brįšhvass og snjóaši hjer talsvert; allan žann dag var hjer moldvišrisbylur. Ašfaranótt mįnudags (4.) var hann brįšhvass į noršan, lygndi um mišjan dag Og varš rjett aš kalla frostlaust, austanlandnyršingsgola; ķ dag 5. nokkuš hvass į austan, bjart vešur fyrir hįdegi, sķšan dimmur meš byl. (6.jan.) - Umlišna viku hefir veriš hin mesta óstilling į vešri, hlaupiš śr einni įttinni ķ ašra sama sólarhringinn; h. 6. var hjer brįšvišri į śts. (Sv) aš kveldi; rauk ašfaranótt h. 7. į noršan meš moldöskubyl meš gaddi. Snjór hefir falliš hjer mjög mikill žessa vikuna ; ķ gęrkveldi (11.) fór aš rigna hjer af landsušri eptir undangangandi moldöskubyl af austri, frį žvķ um mišjan dag, en um mišnętti var hann genginn til śtsušurs. Ķ dag (12.) hvass og dimmur į śts. (Sv.) meš haglhryšjum og blindbyljum; allbjart žess į milli. Loptžyngdarmęlir er į einlęgu iši allan sólarhringinn. (13.jan) - Fyrra mišvikudag (13.) var hjer logn og fagurt vešur fram yfir mišjan dag; sķšan gekk hann til austurs meš blindbyl og svo til landsušurs seinna um kveldiš og var hvass, gekk ašfaranótt h. 14. til śts. (Sv.) meš byljum og miklu brimróti til sjįfarins; rauk svo į noršan og hefir sķšan veriš į žeirri įtt, opt rokhvass; žessa sķšustu dagana hefir hješan aš sjį veriš blindbylur allan daginn efra til sveita. Ķ  fyrradag fór sjóinn aš leggja hjer fram į vķkina (hroši). ķ dag (19.) fagurt vešur, logn, en hvass til djśpanna. Loptžyngdarmęlir hefir alla vikuna stašiš lįgt, žangaš til ķ fyrradag, aš hann fór óšum aš hękka og er nś mjög hįtt ķ dag og sękir enn hęrra, svo śtlit er fyrir betra vešur. 20.jan. – Viku vantar hér inn ķ frį Jónassen. - En Ķsafold segir ž 27.: ““Enn er sama hellan yfir allt af snjókyngi og klaka; fęr varla fugl ķ nefn sitt, hvaš žį nokkur ferfętt skepna. Er sömu tķš aš frétta af noršan meš vermönnum. En stašviršri hafa nś veriš ķ vikutķma.““ Jónassen aftur: Framan af žessari viku brį til landsynnings meš talsveršri rigningu; hjer var hśšarigning um kveldiš h. 28., en ašfaranótt h. 29. fór aš snjóa aptur og kyngdi hjer įkaflega miklum snjó nišur žį nótt; sķšan hefir veriš hęgvišri og mį heita aš veriš hafi logn daglega og fagurt vešur. …““ (3. febr.)

Hilmar Finsen fyrrverandi landshöfšingi dó žann 15. 

1902 (-4,2) Hafķs var viš Siglufjörš og vķšar fyrir noršan og ķ mįnašarlokin varš vart viš ķs fyrir austurlandi. Ķ Grķsmey er žetta fjórši kaldasti janśar eftir 1918, 1881 og 1874. Talsvert snjóaši fyrir noršan. Fyrstu dagana var noršanįtt.  Yfir sušurland gekk hins vegar sušvestan ofsavešur į žrettįndanum og olli skemmdum ķ Reykjavķk og Hafnarfirši. Var talsvešur snjór ķ Reykjavķk žegar vešriš skall į og framundir mišjan mįnuš. Oftast var kalt en žó kom dįgóš hlįka ķ tvo til fjóra daga eftir landshlutum um mišjan mįnušinn. Į Teigarhorni fór hitinn 13,2 stig ž. 15. og var žaš reyndar mesti hiti sem žį hafši męlst į landinu ķ janśar žó žaš segi samt ekki mikiš vegna fęšar athuganastöšva. Mikil rigning var žį sunnanlands. Tvö mikil kuldaköst komu. Žaš fyrra 9.-13. žegar lįgmarkshitinn ķ Reykjavķk var 11 til 16 stiga frost hvern dag en hiš sķšar var 25.-28. og var enn kaldara en hęgvišrasamt var žį. Lįgmarkshitinn var žį 10 til 18 stiga frost ķ bęnum og tvo daga, 26. og 27., fór hįmarkiš ekki yfir -10 stig. Kaldast varš į aftur į móti į Möšrudal,  -28,2 stig. Į Möšruvöllum fór frostiš ķ -25 stig og -21 į Akureyri. Milli kastanna var oft śtsynningur meš éljum sušvestanlands. Sķšustu tvo dagana var hlįka ķ sušaustan įtt meš 7-8 stiga hita ķ Reykjavķk. Śrkoma var um eša yfir mešallag nema į austfjöršum žar sem hśn var ašeins um helmingur žess og į Eyrarbakka žar sem hśn var nokkuš mikil. Jónassen segir um vešriš ķ Žjóšólfi 7. febr.: ““Fyrstu daga mįnašarins var noršanįtt, gekk svo til noršurs, hęgur meš miklu frosti frį 9. til 14., er hann gekk til sunnanįttar og svo til śtsušurs meš éljum og var ofsavešur h. 22., hefur sķšan veriš viš austan- sunnanįtt meš regni, svo hér er nś alauš jörš.““

1979 (-4,1) Eftir 1918 er janśar 1979 sį kaldasti į öllu landinu. Og hann er hér talinn sį įttundi kaldasti frį 1866. Žó mönnum hafi žótt žessi mįnušur erfišur var hann samt barnaleikur ķ samanburši viš köldustu janśarmįnuši į fyrri tķš. Hann var til dęmis um sex stigum mildari en janśar 1918. Hins vegar var hann į öllu landinu 3,7 stig undir mešallaginu 1931-1960 sem žį var mišaš viš. Mešalžykkt mįnašarins, milli 1000 og 500 hPa flatanna,  sem męlir ķ raun mešalhitann ķ öllum lofhjśpnum žar į milli, var ašeins kringum 5180 metrar yfir Keflavik en er venjulega kringum 5250 metrar. Lęgstur var mešalhitinn į vešurstöš -10,3 stig į Möšrudal en hęstur -1,9 stig ķ Vķk ķ Mżrdal og į Stórhöfša. Hlįka var dagana 17.-20 og smįbloti ž. 5. og 23. en annars voru frostin linnulaus ķ stöšugri noršanįtt. rrea00119790126_1059342.gifEkki er algengt, žó um hįvetur sé, aš hiti fari hvergi yfir frostmark į landinu nokkra daga ķ röš. Žaš geršist žó dagana 9.-12. Sex ašra staka daga komst hįmarkshiti hvergi yfir frostmark. Kaldast var ž. 11. žegar dagsmešalhiti var talinn 11 stig undir žįgildandi mešallagi į öllu landinu en ķ sveitunum fyrir noršan var sums stašar 17-18 stiga frost aš mešaltali. Žann 13. męldust hins vegar mestu einstöku frostin, -30,7 stig ķ Möšrudal (-30,4 daginn įšur), -27,7 į Grķmsstöšum og -26,6 stig į Brś į Jökuldal. Frost fór vķša um land yfir 20 stig ķ mįnušinum. Sķšasta daginn var t.d. 25 stiga frost į Bśrfelli og 21-22 stiga frost ķ Borgarfirši, į Hellu og Žingvöllum. Mešaltal lęgsta dagshita į landinu öllu var -17,3 stig. Bjart var oft yfir į sušurlandi og er žetta fjórši sólrķkasti janśar ķ Reykjavķk. Kortiš sżnir stöšu sem ekki var óalgeng viš jörš og hęrra uppi, hęš yfir Gręnlandi og hęšarhryggur um Ķsland en lęgšir austan viš land. Śrkoman var ašeins rśmlega helmingur af mešalśrkomu į landinu. Hśn var lķtil į vesturlandi, ašeins 4,3 mm į Reykhólum, en mikil į noršausturlandi. Mest mįnašarśrkoma męldist 210 mm į Kvķskerjum. Snjólag var 87%. Mįtti vķša heita vetrarrķki. Į noršausturlandi og austurlandi var jörš yfirleitt alhvķt og jafnvel sums stašar ķ uppsveitum sunnanlands. Alaušir dagar voru nokkrir sums stašar į vesturlandi en hvergi annars stašar. Žann 5. var vestan stormur og rok į sušvestur og  vesturlandi og varš žar žį gķfurlegt tjón į rafmagns og sķmalķnum vegna ķsingar. Vķša varš rafmagnslaust.

Žann 16. var Ķranskeisara steypt af stóli og Khómenķ ęšsti klerkur tók viš valdataumunum. 

1936 (-3,9) Į hlżindatķmabilinu sem hófst į žrišja įratug 20. aldar og stóš ķ 40 įr var enginn janśar eins kaldur og žessi. Noršan og noršaustanįtt var nęr óslitinn allan mįnušinn en yfirleitt ekki hvöss og logn voru algeng. Ķ Reykjavķk hlįnaši ekki samfleytt ķ tķu daga frį 4. -13.  og tveir ašrir fjögurra daga samfelldir frostakaflar komu sķšar. Žaš var ekki fyrr en allra sķšustu dagana aš hlżnaši aš rįši žegar įttin varš austlęgari og komst hitinn ķ 7,0 ž. 28. į Sįmsstöšum ķ Fljótshlķš og daginn eftir į Kirkjubęjarklaustri. Rétt įšur, ķ lok langvarandi noršanįttarinnar, varš kaldast į landinu, -25,0 stig į Grķmsstöšum ž. 26. og 27. 1936-1_19-500_1059338.gifMerkilegastur er mįnušurinn fyrir žaš hve žurrvišrasamur hann var. Aš mķnu tali er hann žurrasti janśar į landinu, ašeins 24% af mešalśrkomunni 1931-2000. Į öllu svęšinu frį Fagurhólsmżri ķ austri og  vestur og noršur um allt til sunnanveršra Vestfjarša hefur aldrei męst eins lķtil śrkoma ķ janśar į stöšvum sem žį męldu og enn męla, Reykjavķk, Stykkishólmi,  Vestmanneyjum, Hęli, Fagurhólsmżri, Kirkjubęjarklaustri (9,4 mm), Vķk i Mżrdal (26,6), Sįmsstöšum (1,6), Žingvöllum (3,8), Hvanneyri (1,5), Arnarstapa (7,6), Hellissandi (5,9),  Lambavatni (3,1) og Kvķgindisdal (4,8 mm). Śrkomudagar voru ašeins einn til tveir į sušurlandsundirlendi og alls stašar fęrri en tķu į sušur og sušvesturlandi en į noršurlandi var einhver śrkoma kringum helming allra daga en yfir 20 viš austurströndina. Į žurrkasvęšunum var vatnsskortur til vandręša og gerši sums stašar rafveitum erfitt fyrir. Hęgt var aš ganga yfir Skerjafjörš į ķsi um mišjan mįnušinn. Snjólag var 79% į landinu. Į Fagurhólsmżri og Kirkjubęjarklaustri var alautt allan mįnušinn en vķša var alhvķtt alveg frį noršanveršum Vestfjöršum til noršausturlands og einnig sums stašar į vesturlandi. Į sušurlandsundirlendi var alhvķtt žrjį til tķu daga. Mest snjódżpt męldist 109 cm į Grķmsstöšum ž. 28. en 101 cm į Skrišulandi ķ Kolbeinsdal. Į žessum įrum var svona mikil snjódżpt sjaldgęf žar sem hśn var męld į annaš borš sem var reyndar óvķša. Į sušur og vesturlandi var mest snjódżpt ašeins 1-5 cm. 

Žann fjórša birtist fyrsti vinsęldalistinn ķ amerķska poppmśsikblašinu Billboard.          

1892 (-3,7) Loftžrżstingur var óvenjulega lįgur ķ žessum mįnuši sem minnir reyndar nokkuš į janśar 1920. Vešrįttan var mjög óstöšug, żmist snjókoma meš frosti eša blotar meš hvassvišri. Hafķs var aš flękjast fyrir noršurlandi. Fyrri hluti mįnašarins var talsvert kaldari en sį sķšari sem aftur var śrkomusamari og snjóaši žį išulega į sušurlandi. Į nżįrsdag var śtsynningur meš brimróti sušvestanlands en daginn eftir gekk ķ bįlhvassa noršanįtt. Sérlega kalt var dagana 5.-7. og komst frostiš ķ -25,2 į Möšrudal. Lagši Skerjafjörš allan og höfnina ķ Reykjavķk ķ žessum kuldum. Vešrįttan var sķšan afar umhleypingasöm. Ķ landsynningi miklum og hvössum fór hitinn ķ 7,9 stig ķ Vestmannaeyjum ž. 26. og męldist ekki meiri į landinu. Sama morgun var śrkoman 55,7 mm ķ Reykjavķk. Er žaš mesta sólarhringsśrkoma sem nokkurn tķma hefur męlst ķ höfušstašnum ķ janśar. Śrkoman var ķ meira lagi į landinu nema į austfjörum og sérstaklega var hśn tiltölulega mikil i Reykjavķk. Munaši žar mikiš um metśrkomudaginn. Svo lżsir Jónassen tķšarfarinu ķ Ķsafoldarblöšum: 

... hljóp svo ķ śtsušur meš jeljum sķšari hluta h. 1. meš brimróti; ķ dag (2.) bįlhvass į noršan meš gaddi. (2.jan.) - Hinn 2. hvass allan daginn į noršan svo logn og bjart vešur. 3. hęgur austankaldi sķšast um kveldiš: śtsynningur meš slyddurigningu fram undir kveld h. 4., er hann gekk til śtnoršurs og svo ķ noršur, hvass og kaldur h. 5. Ķ dag (6.) bįlhvass į noršan. 6. jan. - Noršanvešur mikiš h. 6. og 7. en gekk žį ofan sķšari part dags og gekk til austurs meš hęgš, rjett logn; hinn 8. var hjer logn allan daginn og drö śr kuldanum og fór aš snjóa lķtiš eitt aš kveldi. Ķ dag (9.) logn og fagurt vcšur. (9. jan.)  - Hinn 9. var hjer bjart og fagurt vešur, logn; svękjurigning en logn nęsta dag (10.), gekk svo til noršurs, hvass śtifyrir, en fjell śr įttinni fljótt aptur, hjer logn; ašfaranótt hins 12. gekk vešur til landnoršurs meš kafaldsbyl allan daginn. Ķ dag (13.) genginn aptur til noršurs, nokkuš hvass. (13. jan.) - Sama noršanvešriš meš skafrenningsbyl h. 13. og 14. meš miklum gaddi, aš morgni hinn 15. hęgur į noršan sķšan hęgur austankaldi fram yfir mišjan dag en svo genginn aptur til noršanįttar hvass um kveldiš en frostvęgur. Ķ morgun (17.) kominn į austan meš slyddubyl (kl. 9 morgun 0°) koldimmur. (16. jan.) - Sķšari part h. 16. fór aš rigna rigndi mikiš um kveldiš; nęsta dag hvass į austan-landsunnan meš mikilli rigningu, logn aš kveldi. hinn 18. hęgur į sunnan og regn, gekk til śtsušurs meš jeljum sišast um kveldiš; rokhvass um tķma af śtsušri (Sv) ašfaranótt h. 19., en eigi hvass. ķ dag (20.) sami śtsynningur meš jeljum. (20. jan.) - Hinn 20. śtsynningur, hvass ķ jeljunum; um kveldiš gekk hann allt ķ einu til austurs meš slyddubyl og gjörši įkaflegt öskurok, sem stóš fram undir morgun, er hann gekk ķ śtsušur meš jeljum; 22. hęgur į śtsunnan meš ofanhrķš. Ķ  dag (23.) hęgur į austan meš snjókomu. Loptžyngdarmęlir fjell óvanalega lįgt sķšari part nętur (ašfaranótt h. 21.) allt nišur ķ 705 millimetra. (23. jan.)  - Hęgur į austan h. 23.; gekk svo til śtsušurs meš jeljum h. 24. Hęgur į austan fyrst um morguninn h. 25., en fór aš hvessa fyrir hįdegi į austan-landsunnan, hvass meš śrhellis-rigningu og hjelt žvķ žangaš til kl. 4 5 e. m., er hann lygndi og gekk ķ śtnoršriš. Sķšan viš śtsynning annaš veifiš, į sama sšlarhringnum allar įttir. Ķ dag (27.) vestanhroši ķ morgun meš ofanhrķš. (27. jan.) - Hinn 27. var hjer svo aš kalla logn allan daginn, gekk til śtsušurs um kvöldiš hęgur meš jeljum, hęgur austankaldi h. 28. Aš morgni h. 29. var hjer austankafald, koldimmur, gekk svo fyrir hįdegi til sušurs meš krapaslettķng svo ķ śtsušur og litla stund aptur til austurs og svo allt ķ einu i śtnoršur eptir mišjan dag hvass meš brimhroša miklum ķ sjónum.  Ķ dag (30.) logn og bjart vešur ķ morgun. (30.jan.) - Hinn 30. var hjer logn og fagurt vešur allan fyrri part dags, hęgur austankaldi sķšari partinn; h. 31. į landnoršan meš moldvišrisbyl, gekk til noršus og birti upp eptir hįdegiš, nokkuš hvass ...) 3.febr.).  

Tveir ašrir janśarmįnušir voru svipašar aš  hita og 1892.    

1959-1-t-an_1059324.png1959 (-3,7) Žetta var kaldasti janśar į landinu frį 1936 og kom ekki annar kaldari fyrr en 1979 og enginn jafn kaldur eftir žaš. Tķš var talin hagstęš um sunnanvert landiš og um meginhluta vesturlands, en hörš į noršur- og noršausturlandi. Hęš var žį yfir Gręnlandi og var landiš undir įhrifum hennar en lęgšir voru yfirleitt langt ķ burtu, noršaustan viš land eša yfir sunnanveršum Noršurlnöndum,  žar til undir lok mįnašarins. Kuldaloppa var yfir landinu eins og sést į kortinu er sżnir frįvik frį mešalhita 1968-1996. Fyrstu žrjįr vikurnar var óvenju kalt. Hįmarkshiti fór yfirleitt ekki yfir frostmark og nokkra daga um mišjan mįnušinn komst lįgmarkshiti nišur fyrir 20 stiga frost ķ innsveitum į Noršausturlandi, mest -28,0 stig ķ Reykjahlķš ž. 11. og daginn eftir į Grķmsstöšum.  Žar fór frostiš svo ķ 20 stig eša meira hvern dag ž. 12.-17. Mešaltal lęgsta dagshita į landinu var -14,7 stig. Sunnan lands  var žurrt aš mestu og oft heišskķrt en snjóaši fyrir noršan. Žetta er sólrķkasti janśar sem męlst hefur ķ Hornafirši en žrišji sólrķkasti ķ Reykjavķk žar sem enginn śrkoma męldist fyrr en ž. 23. Žar hlįnaši ekki frį ž. 3.-23. nema lķtillega ž. 11. Sķšustu vikuna hlżnaši mjög og fór hitinn ķ 12,3 ķ Fagradal ž. 27. og aftur 31. į Siglunesi. Uršu žį vķša vatnavextir.    

Fidel Castró hélt inn ķ Havana ž. 3. og tók völdin sama dag og Alaska varš 49. rķki Bandrķkjanna. Žann 8. varš De Gaulle forseti Frakklands en ž. 10. var söngleikurinn geysisvinsęli Delirum Bubonis frumsżndur ķ Reykjavķk. 

1920 (-3,6) Vešurstofan tók formlega til starfa fyrsta dag žessa mįnašar en Ž. 17. var žar fyrsta vešurkortiš teiknaš. Umhleypinga og snjóasamt var. Ķ heild hefur žessi vetur veriš talin allra vetra snjóamestur į sušurlandi žó snjóamęlingar hafi ekki veriš byrjašar. Er žetta byggt į lżsingum samtķšarmanna į snjóalögum. Mesti snjórinn var žó ķ febrśar og mars žó mikill hafi hann lķka veriš ķ janśar. Svo segir i Bśnašarritinu Freyr um žennan vetur: ''Eftir nżįr gerši haršindi, frost og hrķšar. Var veturinn eftir žaš einn samfelldur haršindabįlkur, og žvķ meir, sem lengra leiš fram į hann. Żmist noršanhrķšar og frost eša vestanįtt og śtsynningur meš feiknar snjókomu''. Kuldi ęttašur śr heimskautasvęšinum ķ vestri var oft yfir landinu. Ekki voru lįgmarksmęlingar į Grķmsstöšum  žennan mįnuš en į athugunartķmum varš žar aldrei frostlaust sem er sjaldgęft žó um vetur sé. Kaldast var žar lesiš į męli -19,9 stig kl. 21 aš ķslenskum mištķma ž. 3. og varš hvergi kaldara į landinu. Daginn eftir į sama tķma męldist reyndar mesti hitinn į Grķmsstöšum ķ mįnušinum -0,7 stig! Og nęsta dag męldist svo mesti hiti mįnašarins į landinu, 8,2 stig į Teigarhorni.     

Įfengisbann var sett ķ Bandarķkjunum ž. 16.   

1956 (-3,2) Žetta er sextįndi kaldasti janśar frį 1866 en sjöundi kaldasti frį aldamótunum 1900 og 1901. Hans er hér getiš fyrir žaš hve lengi hiti fór ekki upp fyrir frostmarkiš ķ Reykjavķk en žaš var alveg frį 6.-25. eša ķ 21 dag og žekkjast ekki dęmi um annaš eins. Fór frostiš ķ bęnum undir lok kuldakastsins nišur ķ 17,1 stig. Reykjavķkurhöfn var fariš aš leggja. Į ftir žessum mįnuši kom einn af hlżjustu febrśarmįnušum hér į landi en žį voru einhverjir mestu kuldar sem um getur į tuttugustu öld ķ Evrópu.  

Frišrik Ólafsson sigraši į skįkmótinu ķ Hastings ž. 6. įsamt Korsnoj og ž. 17. hófst sögufręgt einvķgi milli hans og Bent Larsens ķ Stżrimannaskólanum ķ Reykjavķk. Little Richard birtist fyrst į vinsęldlagalista ķ Bandarikjunum.   

Fram eftir nķtjįndu öldinni voru żmsir mjög kaldir janśarmįnušir. Eftir męlingum hér og hvar į landinu sem įętlašir hafi veriš til Stykkishólms var 1814 kaldastur en 1808 var litlu mildari. Voru žessir mįnušir svipašir og 1881, sem sagt kaldari eftir męlingunum en allir janśarmįnušir nema 1918. Og Žaš hafa žeir lķklega veriš žrįtt fyrir żmsa annmarka į męlingunum sem gera męlingarnar illa samanburšarhęfar viš męlingar frį žvķ um mišja 19. öld og sķšar. Janśarmįnuširnir 1835 og 1856 voru ķ ętt viš 1866 og 1867, en nokkru mildari, svipašir og 1886 voru svo mįnuširnir 1809, 1816, 1817, 1839, 1840, 1843, og 1853. Allt eru žetta mįnušir sem voru kaldari eša žį svipašir žeim allra köldustu sem viš žekkjum frį hlżindaskeiši okkar aldar og žeirrar sķšustu, aš 1918 frįtöldum sem er sér į paarti. Sżnir žetta vel hve miklu haršari vešrįttan var į 19. öld en okkar tķmum. 

Į fylgiskjali mį sjį hitann ķ köldustu janśarmįnušunum frį 1866 į žeim nķu stöšvum sem lengst hafa athugaš og einnig śrkomuna.Einnig er skjal žar sem sjį mį lįgmarkshita hvern sólarhring į landinu ķ janśar 1959 og 1979.

Skżringar.

Trausti Jónsson: Frostaveturinn mikli 1880-1881, Nįttśrufręšingurinn 46. 1977.   


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband