Fordómar fagfólks ķ garš gešsjśklinga

Žetta er fyrirlestur sem ég flutti nżlega į fundi ķ Reykjavķk 

Ég ętla ašallega aš beina athyglinni aš einni birtingarmynd fordóma, en birtingarmynd sem er mjög afdrifarķk fyrir allt žjóšfélagiš. Ég vek mönnum žó vara viš žvķ aš taka žvķ sem segi sem  einhverjum óhagganlegum stórasannleika, žvert į móti er ég mjög mešvitašur um aš žaš sem ég vek athygli į er einungis einn hluti af margbrotnu mįlefni, en eigi aš sķšur hluti sem full įstęša er til aš menn įtti sig vel į.

Fordómar spretta ekki upp ķ hverjum og einum  manni nema aš litlu leyti. Menn sękja žį til umhverfisins. Žeir liggja ķ loftinu. En žaš er eitthvaš sem skapar žį.

Žaš fólk sem ętti aš hafa einna mesta žekkingu į gešsjśkdómum og gešsjśklingum er heilbrigšisstarfsfólkiš. Mašur gęti žvķ haldiš aš mešal žess vęru fordómarnir minnstir.

Sagt er nefnilega aš fordómar eigi upptök sķn ķ fįfręši og žeim verši žį eytt meš upplżsingu eša fręšslu. En žetta er bara ekki nema aš nokkru leyti rétt. Rannsóknir hafa sżnt aš fręšsla hefur einungis įhrif į suma hvaš fordóma varšar en ekki ašra. Sumir vilja endilega hafa fordómana sķna ķ friši.

Žaš eru lęknarnir sem skilgreina gešsjśkdómana fyrir hvern sjśkling og rįša einnig ķmynd sjśklinganna almennt ķ samfélaginu ķ nįnu sambandi viš žjóšfélagiš śti fyrir, valdastofnunina, sem įkvaršar hvaša hegšun og hugsun er talin višeigandi.  

Fordómar gegn sjśkdómum eiga sér aušvitaš langa sögu en flestir hafa minnkaš mikiš eftir žvķ sem žekking į žeim hefur fleygt  fram. En žaš er eftirtektarvert aš fordómar gegn gešsjśkdómum og gešsjśklingum halda enn miklum velli.

Ég held žvķ fram aš nśtķmafordómar gegn gešsjśkdómum sęki ekki mesta kraft sinn og seiglu til dęgurmenningarinnar, glępasagna og kvikmynda žó nóg sé af žeim žar, heldur fyrst og fremst til heilbrigšisstéttanna sjįlfra og žį lęknanna framar öllu. Og nś ętla ég aš fęr rök fyrir žessari  skošun.   

Žaš er beinlķnis slįandi hvernig fordómar, stimplanir og neikvęšar ķmyndir birtast ķ bókinni Kleppur ķ hundraš įr hvaš varšar višhorf starfsfólksins til sjśklinganna. Žar kemur vel fram hve žetta višhorf var gersneytt allri viršingu. Strax į fyrstu įrum spķtalans var litiš į žį sjśklinga sem voru meš gagnrżnisraddir eins og žeir vęru haldnir af hverri annarri vęnisżki sem fékk žaš lęknisfręšilega heiti paranoia querulans.

Žetta neikvęša višhorf er eiginlega eins og raušur žrįšur ķ bókinni og į sér fjölbreyttar birtingarmyndir, kemur t.d. fram ķ višhorfi lękna til sakamanna og žeirra sem geršur var į heilaskuršur vegna gešręnna frįvika sem okkur finnst nś į dögum aš hafi veriš algjört smįręši. En žetta voru eiginleikar sem hegšunarvišmiš samtķmans, oft og tķšum hreinn smįborgarahįttur, fannst ekki viš hęfi og žęr voru fęršar ķ viršulegan fręšilegan bśning af lęknum sem höfšu valdiš til aš skilgreina og grķpa inn ķ. Lęknarnir voru žarna ekki fyrst og fremst handbendi yfirvalda og vanahugsunar heldur viršist sem žeir hafi mótaš hana miklu fremur, veriš įhrifavaldur nr. 1 ķ žjóšfélaginu ķ žessum efnum. Einn fyrrverandi starfsmašur sagši um reynslu sķna af Kleppi: Mér finnst alltaf hlįlegt aš heyra forsvarsmenn spķtalans segja frį barįttunni gegn fordómum śti ķ samfélaginu. Mestu fordómarnir hafi veriš inni į Kleppi sjįlfum.

Lżsing Gušbergs Bergssonar rithöfundar į samfélagi starfsfólks į Kleppi ķ einni af bókum sķnum hnķgur aš žvķ sama. Starfslišiš hafši  megnustu andśš į sjśklingunum.

Samskipti ašstandenda og lękna virtust einnig aš miklu leyti vera į sömu bókina lęrš. Lęknarnir fyrirlitu ašstandendur af öllu hjarta og kenndu žeim jafnvel um įstand sjśklinganna. Viršing og tillitssemi sżnist hafa veriš nįnast óžekkt hvaš žetta varšar.  

Svona horfir žį mįliš viš gegnum sögu ķslenskra gešheilbrigšismįla.

Lķtum nś til okkar tķma.

Kannanir erlendis į žvķ hvort gešheilbrigšisstarfsfólk hafi minni fordóma til gešsjśklinga en allur almenningur hafa leitt ķ ljós  aš svo sé alls ekki.

Komiš hefur fram aš starfsfólkiš vill halda sjśklingunum ķ alveg jafn mikilli fjarlęgš og almenningur. Žó skyldi mašur halda aš mešal žess vęri žekkingin meiri en annars stašar og ef satt er aš fordómar stafi af žekkingarleysi žį ętti žetta ekki aš vera svona.

En fordómar eša hleypidómar starfsfólks stafa bara ekki af žekkingarleysi. Žeir miša fremur aš žvķ aš festa ķ sessi  stöšu žess sjįlfs  og viršingu ķ samfélaginu og žaš gerist m.a. meš lķtilsviršandi višhorfum ķ garš hóps sem sem talinn er óęšri og žetta er gert til aš bęta eigin sjįlfsmynd og vellķšan starfsfólksins. Žjóšfélagiš er aušvitaš fullt af öšru eins į mörgum svišum žegar um er aš ręša félagslega hópa žegar valdastašan er ólķk į milli žeirra, ekki ašeins į sviši gešheilbrigšismįla. Til žess aš breyta žessu įstandi veršur valdameiri hópurinn, lęknar og annaš fagfólk, aš endurskoša afstöšu sķna til sjśklinganna.

Višamikil rannsókn žar sem kannašur var hugur gešlękna, sįlfręšinga, hjśkrunarfręšinga og annarra sem fengust viš mešferš til 22 jįkvęšra og neikvęšra stašalķmynda sem notašar voru til aš lżsa fólki meš gešraskanir, leiddi ķ ljós aš višhorf žessara fagstétta eru ekki frįbrugšin skošunum almennings į gešsjśkum. Žaš kom jafnvel fram aš af žeim heilbrigšisstéttum sem kannašar voru höfšu gešlęknarnir neikvęšustu višhorfin til sjśklinganna

Sambęrilegar nišurstöšur blasa viš ķ fleiri rannsóknum og sżna aš „nįnast 75% žeirra draga fram aš višhorf gešheilbrigšisstarfsfólks séu sambęrileg žeim sem finnast mešal almennings eša eru jafnvel verri". Og hér var ég aš vitna ķ Steindór Erlingsson vķsindasagnfręšing sem hér į landi hefur kynnt žessar rannsóknir fyrir žjóšinni ķ nokkrum blašagreinum.

Nś, žaš er žį ekki hęgt aš gefa mikiš fyrir žaš aš lķta til gešlękna sem merkisbera ķ barįttu gegn fordómum gegn gešsjśkdómum og gešsjśklingum žrįtt fyrir fögur orš oft og tķšum śr žeim herbśšum. Sögulegur vitnisburšur frį Ķslandi, žó af skornum skammti sé, en samt žaš eina sem til er,  og erlendar rannsóknarnišurstöšur sżna bara allt annaš.

Aš žessu  sögšu er rétt aš benda į, aš ég er hér ekki aš fjalla um getu gešlękna til aš lękna fólk, ašeins višhorf žeirra til sjśklinga sinna, fordóma žeirra gegn žeim.  

Žaš er žvķ fullkomlega ljóst aš sjśklingarnir hafa į enga ašra aš treysta ķ barįttunni gegn fordómum en öfluga barįttu žeirra  sjįfra. En žar er žó į żmsan hįtt viš ramman reip aš draga. Žó żmsir einstaklingar hafi komiš fram į sjónarsvišiš sķšustu įratugi og starfandi hafi veriš félög sjśklinga ķ langan tķma hefur žessum hópum ekki enn tekist aš skapa jafn sterkt andrśmsloft og drifkraft eins og żmsum öšrum réttindahópum hefur tekist um sķna hagi.

Ég held aš įstęšan sé ekki sķst sś aš žeir sem öllu rįša ķ žessum efnum, lęknaveldiš, hafa ekki višurkennt žessar raddir ķ reynd og fremur unniš gegn žeim ķ krafti fįlętis og valds sins į öllum svišum gešheilbrigšismįla.

Žaš er mikilvęgt ķ žessu sambandi aš fyrrverandi sjśklingar dragi sig ekki ķ hlé žegar žeir öšlast bata heldur verši virkir ķ barįttunni. En menn eru bara svo fegnir aš losna undan sjśkdómsokinu aš žeir fara fremur aš lifa lķfinu ķ staš žess aš berjast fyrir ašra. Og žetta er lķklega ein af įstęšunum fyrir žvķ aš gešsjśklingum hefur ekki enn tekist aš verša nęgjanlega öflugir og upplitsdjarfir ķ barįttu sinni. Žeir žurfa aš nį til stjórnvalda į žann hįtt aš žau taki tillit til sjónarmiša žeirra, aš žeir fari ķ raun og veru aš hafa įhrif į višhorf žjóšfélagsins til gešsjśkdóma og gešsjśklinga. Žaš sem vantar er einhver róttęk og öflug hugsjón sem drķfur allt meš sér. Žaš hefur ekki enn oršiš nema aš litlu leyti.

En kannski vantar žaš allra helst, aš einhver stjórnmįlamašur ķ fremstu röš, oršhvatur og fylginn sér, gangi nś ęrlega af göflunum og fari ekki undan ķ flęmingi meš krankleika sinn heldur eyši kröftum og įhuga žaš sem eftir er ęvinnar ķ žaš aš reyna aš eyša fordómum gegn gešsjśklingum. Annaš eins hefur nś gerst ķ öšrum löndum! En reynslan sżnir žvķ mišur aš stjórnmįlamenn hér į landi fara undan ķ vošalegum flęmingi žegar žeir eru slegnir  gešręnum hremmingum. Žetta er žvķ kannski draumsżn enn sem komiš er.

Viš veršum žvķ įfram aš treysta į hina hversdagslegu og lķtt žekktu gešsjśklinga. 

Į allra sķšustu įrum er eitt og annaš sem bendir til žess aš nż hugsun og višhorf til gešsjśkdóma sé aš byrja aš lįta į sér kręla. Hśn er fyrst og fremst borin upp af sjśklingunum sjįlfum eins og vera ber. Angi af žessu eru ķslensk félagssamtök eins og Hugarafl sem vilja hafa įhrif į žjónustu og višhorf til gešsjśklinga śt frį reynslu žeirra sjįlfra. Gešhjįlp hefur žarna einnig hlutverki aš gegna žó žaš félag sé stundum óžarflega mikiš mótaš af hefšbundnum višhorfum gešlęknaveldisins.

Žarna er vonarneistinn sem viš getum boriš ķ brjósti meš žaš žaš aš barįttan gegn fordómum ķ garš gešsjśkdóma sé ekki alveg vonlaus.

Fyrst og fremst žurfum viš aš hafa žaš alveg į hreinu aš žessi barįtta vinnst ekki af neinum öšrum en sjśklingunum sjįlfum.

Žeirra er valdiš og žaš er eins gott aš žeir fari fara aš beita žvķ. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Žeir sem hafa fordóma gegn gešsjśkum eru gešsjśkir sjįlfir, eša žannig

DoctorE (IP-tala skrįš) 21.4.2008 kl. 11:41

2 Smįmynd: Svava frį Strandbergi

Ég talaši eitt sinn viš gešlękni ķ sķma, žegar mér leiš mjög illa og baš ég lękninn aš leggja mig bara inn į gešdeild.

Svar lęknisins var eins og aš fį blauta tusku ķ andlitiš, en žaš var į žessa leiš og sagt meš hryssingslegum tóni.

'Žś hefur ekkert aš gera viš žaš, aš fara inn į gešdeild, žś ferš į lęgra plan viš žaš'

Er žaš furša aš fólk meš gešręna kvilla lęšist hįlfpartinn meš veggjum žegar višhorf gešlękna gagnvart veikindum žess er svona fyrir nešan allar hellur.   

Svava frį Strandbergi , 21.4.2008 kl. 15:35

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband