a segja sjklingum fr v a eir eru me heilabilun?

gr skrifar Sigrn Huld orgeirsdttir hjkrunarfringur ldrunardeild Landssptalans Morgunblai greinina „ a segja sjklingum fr v ef eir eru me heilabilun?" Hn svarar ekki spurningunni beint en dregur fram mislegt me og mti. a dylst ekki a henni finnst a eigi a segja sjklingum fr essu. ess vegna finnst mr a hn hefi tt a segja a hreint t. g hef geti ess ur opinberlega a umra um heilabilun einkennist oftar af einhvers konar undanbrgumen flest nnur umra. Einu sinni las g grein um heilabilun eftir ldrunarlkni og mtti helst af henni ra a heilabilun vri tknilegt atrii en hvergi rlai eim raunveruleika sem sjklingarnir og astandendur eirra vera a ba vi.

Sigrn segira mikil umskipti hafi tt sr sta fr fyrri t me a upplsa sjklinga um sjkdmsgreiningu eirra, en a vigangist enn a eir sem jst af heilabilun fi ekki alltaf a vita a. Aeins helmingur eirri fi a vita um sjkdmsgreininguna. Sjklingareigi lagalegan rtt upplsingum. a "reynist yfirleitt vel" segir hn egar sjklingarnir fi a vita um greiningu sna. En ekki skrir hn nnar fr v hva er bak vi essa fullyringu.

Sigrn telur a m.a.upp sem stur fyrir v a greiningu er haldi leyndri fyrir sjklingnum a menn ttist a greiningin geti valdi unglyndi hj sjklingnum, rvntingu og sjlfsmori og engin lkning s til. a yki lka vafaml hvort sjklingurinn hafi vitrna getu til a skilja greininguna. Sumir sjklingar vilji almennt ekki vita um greiningu sna og rannsknir bendi til a sjklingar me heilabilun s ar srstu.

Sitthva fleira segir Sigrn um etta en etta verur hr lti ngja.

a er mislegt, eins og ur er viki a, sem snir a Sigrn vill a heilabilunarsjklingum veri sagt fr standi snu. Hn segir t.d. a flestar faglegar leibeiningar gangi t fr v a skra skuli sjklingum fr heilabilunargreiningu. Hn kvartar yfir v a leibeiningum Landlknis s s afstaa a fara beri varlega essum efnum, ekki s vst a skilningursjklings s til staar vilji hann meina, og heild su leibeiningar Landlknis oraar annig, segir Sigrn, a r fremur hvetji heilbrigisstarfsflk fremur en hvetji a til a skra sjklingnum fr v hva a eim gangi.

Sigrn telur a ekki s hgt a veita sjklingum frslu ea hjlpa honum af viti v a alagast sjkdmnum ef honum er ekki sagt fr sjkdmsgreiningunni. Ekki s hgt a bast vi a hann hafi innsi sjkdminn og lklegra s a n upplsingar um greiningu megi fremur bast vi afneitun, tortryggni, tta og reii.

Sjkdmnum sjlfum lsir Sigrn annig: "Heilabilunarsjkdmar eru alvarlegir stigversnandi sjkdmar, sem rast ekki einungis minni, heldur dmgreind, verklega frni og hfni til a sinna um sjlfan sig. Margir sem greinast me sjkdminn urfa sar stofnanavistun a halda. Sjkdmurinn endar me daua. a liggur augum uppi a einstaklingur sem veit ekki af slkum sjkdmi getur ekki bi sig undir framtina me neinum htti."

Af essari lsingu a dma er kannski ekki a fura Landlknir vilji fara varlega v a skra sjklingum fr raunverulegu standi eirra af tta vi a eir botni ekki v baun.

g er auvita ekki starfsmaur ldrunarstofnun en hef lkt og margir arir kynnst heilabilun og gangi sjkdmsins af eigin raun og auk ess heyrt hlji msum sem hafa gengi gegnum smu reynslu.

N langar mig til a hugsa dlti upphtt um essi ml n ess a setja fram skipulega heildarskoun.

Eins og Sigrn virist viurkenna er heilabilun nokku srstakur sjkdmur sem rst fyrst og fremst vitgetu manna, dmgreind, sjlfsstjrn og ara vitrna tti. egar menn meta a hvort rtt s a skra sjklingum fr sjkdmsgreiningu eirra hltur a vera a taka einmitt tillit til essara srstku astna.

Greining heilabilun sr oft ekki sta fyrr en sjkdmurinn er nokku langt genginn. Menn tta sig ekki egar sta v hva er a gerast. Sumir eir sem eru me heilabilun er mjg lagnir v a leyna standi snu. g gti tra a mrgum tilvikum s dmgreind og tilfinningasjlfstjrn sjklinga egar orin svo sku egar eir eru greindir a eir geti ekki gert sr grein fyrir llum afleiingum stands sns. Geta essir sjklingar "gengi fr snum mlum" eins og arir sem ba dauans af "einhverju viti"? Og hva ef eir gera einhverjar rstafanir en breyta eim svo egar sjkdmurinn er lengra gengin og dmgreindin lngu farin? Eftir hvaa vilja eirra a fara? egar til kastanna kemur er htt vi a a s reynd vilji astandenda og annarra sem rur en ekki vilji sjklingsins. v ekki a viurkenna a bara.

N dgum vita menn nokku um a hvernig essi sjkdmur rast og margir hafa fylgt astandendum snum eftir sjkdmsferlinu. egar mnnum er sagt a eir su me heilabilun ttu eir sem enn hafa vit til aa vera kunnugt um ahvers konar rlg ba eirra. a er dlti anna a glma vi krabbamein t.d. me einhverri reisn heldur en lta lgra haldi fyrir heilabilun sem einmitt tekur af mnnum alla reisn. g held a elileg og fullkomlega heilbrig vibrg flks vi a f ann dm a eir su me heilabilun su einmitt brileg rvnting, tti, unglyndi og auvita fyrst og fremst au vibrg a n vri best a fyrirfara sr til a fora sr fr eim skpum sem framundan eru. Eru menn tilbnir til a mta essum vibrgum sjklinga af fullum heiarleika en ekki undanbrgum? tla menn t.d. a deyfa essi vibrg niur me lyfjum ea segja sjklingunum a enn s margs a njta og allt a egar sannleikurinn er einmitt s a heilabilun rnir menn fljtlega eirri tilfinningu a geta noti einhvers. Geta menn mtt essum astum n ess a koma fram af heilindum vi sjklingana?

Reyndar finnst mr a sterkasta stan fyrir v a segja mnnum a eir su me heilabilun a a gefur mnnum einmitt fri a fyrirfara sr ur en lengra er haldi. En m segja svona? M ra etta essum ntum? ekki fremur a lta undan og lta sem essi mguleiki s ekki til umru? En annars nokkur heiarleg meining raun og veru me v a vilja endilega segja flki fr v a a s me heilabilun?

Reyndar arf nokku skran vilja, heilmikla fyrirhyggju og dmgreind til a fyrirfara sr svo g held a jafnvel essi sta fyrir v a segja fr sjkdmsgreiningu komi oft fyrir ekki hj heilabilunarsjklingum v einbeittur vitsmunavilji er ekki eirra sterka hli. En sjlfu sr hltur sjlfsvg a vera raunhfur og reyndar kjsanlegur mguleiki stunni fyrir mann sem var a frtta a hann s me heilabilun, t.d. Alzheimer.

kvikmyndinni Sang for Martin er sagt fr frgum hljmsveitarstjra sem er greindur me heilabilun. Myndin endar v a hann liggur endilangur rmi snu og opnar munninn eins og fuglsungi egar slgti er lagt a vitum hans. Myndin lsir v hins vegar ekki egar hann httir jafnvel essum vibrgum og getur ekki lengurtuggi og bora og deyr r hungri og kannski me krampa.a eru oft endalok heilabilunarsjklinga sem ekki fara ur r rum sjkdmum.

Ef Martin hefi n noti sustu vitsmunaglampa sinna til a fyrirfara sr, hefi a veri eitthva slmt?

En a m vst ekki tala svona um essi ml, a minnsta kosti af heilbrigisstarfsflki. a m bara horfa framhj hlutunum.

ttunum Boston Legal Skj einum er aalhetjan, hinn vijafnanlegi Danny Crane, me heilabilun sem hann kallar reyndar krariu. ttirnir eru auvita bara skemmtiefni og borganlegt sem slkt en llu gamni fylgir nokkuralvara. Og um daginn var einmitt fjallaum a einum ttinum hvort htta bri virkri lknismefer manni sem var sustu stigum heilabilunar. mis rk voru fr fram bi me og mti. Mli var sem sagt til umru.

essir skemmtittir gera umru um heilabilun slandi skmm til me v a ora a tpa alvru mlum, einhverju sem skiptir raunverulega mli og brennur flki.

Af hverju rum vi ekki svona alvruml varandi heilabilun heldur en a koma fram me hugmynd a best vri a hafa a sem nokku algilda reglu a skra sjklingum, sem varla eru me fullum snsum, fr v a eir su n komnir me andstyggilegasta og vonlausasta sjkdm sem hugsast getur. Og n skuli eir bara njta lfsins.

Ekki dugir a hengja sig reglufestu. eirri gullvgu reglu a sjklingar eigi almennt rtt upplsingum verur a beita samrmi vi astur. Ef a er rtt a helmingi heilabilunarsjklinga, sem er nokku miki mia vi eli mlsins, s greint fr sjkdmi snum finnst mr a sna a essari reglu s fyrst og fremst beitt af skynsemi slensku heilbrigiskerfi mia vi astur.

Varfrnisregla Landlknis um a a fara skuli varlega v a skra heilabilunarsjklingum fr raunverulegu standi eirra snist mr einmitt byggja mannarsjnarmium og heilbrigriskynsemi sem ltil sta er til a vkja fr.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

etta er nokku sem allir ttu a velta fyrir sr. g efast um a hgt s a komast a niurstu.

ella (IP-tala skr) 26.6.2008 kl. 10:46

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

 

Sigurður Þór Guðjónsson
Sigurður Þór Guðjónsson

Sigurður Þór Guðjónsson


Hér er skrifað sjálfum mér til dálítillar skemmtunar. Þetta er líka síða áhugamanns um veðurfar. Veðurefnið er í flokkunum Íslensk veðurmet og Veðurfar, að ógleymdum annála-bálkinum. Vek sérstaka athygli á EFNISYFIRLITI UM VEÐUR í flokkunum hér fyrir neðan, MÁNAÐARVÖTKUN VEÐURSVEÐUR UM ALLAN HEIM

 

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband